Ả Q CHÍNH TRUYỆN – Lỗ Tấn

LO TAN A Q CHINH TRUYENTôi có ý viết cho chú AQ mt pho chính truyn đã my năm tri nay ri, nhưng mt đng tính viết, mt đng li ngn ngi. Điu đó đ chng t rng tôi chng có tư cách mt nhà “lp ngôn” tí nào. Ch là xưa nay nhng ngòi bút bt h phi dành đ viết v nhng nhân vt bt h. Thế ri, nhân vt nh văn chương mà trường th, văn chương cũng nh nhân vt mà được lưu truyn. Rút cc, văn chương nh nhân vt hay nhân vt nh văn chương mà được lưu truyn, cũng khó nói cho minh bch. y thế mà chung qui tôi li vn c nghĩ đến viết truyn cho A Q. Thì ra tâm trí tôi như có ma qu ám nh.

Nhưng va cm bút đnh viết thiên văn chương “tch” này, tôi đã cm thy nhiu điu khó khăn.

Mt là cái nhan đ cun truyn. Đc Thánh nói rng: “Danh bt chính tc ngôn bt thun” (Tên không đúng thì li nói không xuôi). y là mt điu mình phi đc bit chú ý. Truyn có nhiu loi: lit truyn, t truyn, ni truyn, ngoi truyn, bit truyn, gia truyn, tiu truyn, …, phin mt ni không có mt tên nào hp c. Gi là “lit truyn” ư? Thì đây nào có phi là mt nhân vt có tên tui bng vai bng la vi nhng nhân vt tai to mt ln trong “chính s” ! Gi là “t truyn” ư? Thì tôi nào có phi là A Q? Còn nói là “ni truyn”, thì A Q quyết không phi là thn tiên. Hay là dùng ch “bit truyn” vy? Khn ni ông Đi Tng thng, ngài chưa h h d cho quc s quán chép “bn truyn” ca A Q bao gi. Vn biết rng mc dù trong b chính s nước Anh không h chép lit truyn các người đánh bc, mà nhà đi văn hào Dickens cũng đã viết ra b Lit truyn nhng người đánh bc. Nhưng mt nhà văn hào có th như thế, ch bn mình thì quyết không xong. Sau na, còn hai ch “gia truyn”. Nhưng tôi không rõ tôi vi A Q có phi là bà con không, mà con cháu y cũng chưa nh tôi viết h bao gi ! Hay gi là “tiu truyn”? Thì A Q cũng chưa h có mt b “đi truyn” nào c. Nói tóm li, truyn này cũng có th cho là mt b “bn truyn”, nhưng xét ra, văn chương ca tôi nôm na mách qué lm, toàn dùng nhng li ca “anh kéo xe, ch bán tương”, l nào li dám lm dng như thế ! Cc chng đã, đành phi mượn hai ch “chính truyn” trong câu đưa đy mà my nhà viết tiu thuyết “không chính quy” vn dùng: “Nhàn thoi hưu đ ngôn quy chính truyn” (Hãy gác nhng chuyn rườm rà đ k li chuyn chính) mà đt cho b sách cái tên “chính truyn”, mc dù hai ch này có th ln ln vi hai ch “chính truyn” trong tên b sách có tiếng ca c nhân là b Thư pháp chính truyn thì cũng mc !

Hai là, l thường phàm viết truyn, người ta vn hay mào đu bng my ch “Ông M, t là M, người x n, x kia …” thế nhưng tôi li không biết A Q h gì hết ? Có mt ln, tưởng như A Q là h Triu ; nhưng đến ngày hôm sau thì li không ly gì làm chc na. y là hôm cu con C C nhà h Triu va thi đ tú tài. Hôm y, tiếng phèng la bèng ! bèng ! báo tin cho làng nước biết. A Q ung luôn hai bát rượu tăm ri khoa chân múa tay nói rng: tin y cũng làm cho y rt v vang, bi vì y vn là bà con vi c Triu ; nếu tính theo đúng thế th trong gia ph thì y còn đng ngang hàng vi ông ni cu tú kia đy ! Lúc đó, nhng người đng xung quanh nghe cũng có v kính n y. Nào ng, hôm sau bác khán làng đã gi A Q đến nhà C C h Triu. Va thy A Q, c mt bng bng mng ngay:

– A Q ! Mày là mt thng khn nn mà mày li dám nhn là hng vi tao kia à !

A Q đng câm ming.

C càng nhìn, càng gin, sn ti my bước na, nói:

– Mày dám nói láo như thế à ? Làm sao tao li h hàng vi th mày được ? Mày là người h Triu à ?

A Q vn đng im thin thít, mun liu thế chun, nhưng C C đã nhy ti, tát cho mt tát vào mt.

– Mày là người h Triu thế nào được kia ch ? Mày mà h Triu vào cái ng nào?

A Q không h bin bác gì v ch y chính là h Triu hay không c, ch đưa tay s vào má bên trái ri cùng bác khán đi ra. Ra khi ca, bác khán còn mng cho mt m na, đành phi knh cho bác hai quan tin rượu. Nhng người biết chyyn đu cho A Q đến là v vn, khi không, chuc ly trn đòn oan, ch nào đã chc gì mình là người h Triu ; mà du có qu là người h Triu đi na thì trước mt C C, cũng không nên nói di như vy. Thế là t đy v sau, không ai nhc đến chuyn A Q h gì na. Vì vy mà tôi không biết được thc tình A Q h gì c.

Ba là, tôi cũng không biết ch tên A Q viết như thế nào. Lúc y còn sng, người ta gi y là A Quây, đến khi chết ri thì ch h ai nhc đến tên y na, còn nói gì đến vic chép vào s sách ! Mà nếu như có vic chép vào s sách, thì đây là ln đu tiên đây, cho nên s khó khăn này tôi vp trước ai hết. Tôi tng có lúc nghĩ k rng : A Quây chính là A Quế hoc là A Quí đây ! Nếu như A Q có cái bit hiu là Nguyt đình, hoc gi y đã ăn sinh nht vào khong tháng tám, thì nht đnh là A Quế đt đi ri. Nhưng y li chưa h có bit hiu – mà có na cũng không ai biết – , li cũng chưa h gi thiếp cho ai vào ngày sinh nht đ người ta gi đến cho nhng bài thơ chúc tng, thành ra viết A Quế là võ đoán. Li nếu như y có mt ông anh hoc ông em tên là A Phú chng hn, thì nht đnh y là A Quí ; nhưng y ch trơ tri có mt mình. Vy viết A Quí cũng chng có bng chng gì. Còn nhng ch l khác cùng âm quây thì tìm không ra. Trước đây, tôi cũng có hi qua cu Tú con c Triu ; nào ng mt người uyên bác như cu ymà cũng mù tt. Cu ta li kết lun rng đó là ti ông Trn Đc Tú đy ! Ông ta ra t Tân thanh niên ri đ xướng vic đem ch Trung quc mà viết theo li ch Tây, thành ra quc túy trm luân, không biết tra kho vào đâu na. Cui cùng, tôi đành phi nh mt người làng lc h h sơ án A Q xem sao. Ròng rã tám tháng tri, người ta mi tr li cho tôi rng : Trong bn án không h thy tên nào đc na ná là A Quây c. Không biết có chc hay không, hoc gi người ta không tra kho gì c cũng nên, nhưng tôi không còn có cách nào khác na. S li “chú âm phù hiu” chưa được thông dng, tôi đành dùng li ch Tây, theo cách phiên âm ca người Anh mà viết thành A Quây, và viết tt là A Q vy. Như thế, tôi đã nhm mt làm theo bn Tân thanh niên, trong lòng cũng hết sc áy náy, nhưng cu Tú còn bí na là tôi đây, biết làm thế nào?

Bn là quê quán A Q. Nếu như y là người h Triu thì theo thói quen hay xưng qun vng, có th chiếu theo ch chú gii trong cun Qun danh bách gia tính mà nói rng : y là người “Thiên thy, min lũng tây”. Nhưng đáng tiếc, A Q h gì chưa rõ lm, thì quê quán y đâu cũng chưa có th đnh được. Tiếng rng A Q sinh bình vn trú ng làng Mùi, nhưng y li c luôn luôn đi ng tr đâu đâu y. Thành th không th nói y là người làng Mùi được. Nếu nói là người làng Mùi thì trái vi phép viết s.

Mt điu an i cho tôi là ch A thì đúng hết sc, quyết không mc vào khuyết đim vơ quàng vơ xiên, có th đưa ra tuyên b cùng các nhà thông thái được. Còn như nhng vic khác, ch mong các đ đ ca ông H Thích Chi là nhng người “sính lch s, sính kho cu” sau này có tìm ra manh mi gì khác chăng? Nhưng lúc đó, e cun A Q chính truyn ca tôi đã mt tích t bao gi ri …

Trên đây cũng cho đi là mt bài ta.

Tình hình làng Mùi dn dn êm đm tr li. Theo nhng tin đn gn đây người ta biết rng: tiếng là bn cách mng đã vào huyn nhưng cũng chng có gì thay đi khác trước. Quan huyn vn là quan huyn cũ, chng qua bây gi gi là quan gì gì y, mà c C cũng làm quan gì gì y! … Nhng chc tước mi, làng Mùi ch ai hiu gì hết. Còn ông lãnh binh thì cũng vn là ông lãnh binh ngày trước. Duy có mt điu đáng s là trong đó có my người cách mng không tt xen vào làm ri lon c lên. Ngay ngày hôm sau, chúng nó đã đi ct đuôi sam ca người ta ri. Nghe đâu bác By Cân làm ngh chèo thuyn trên làng trên đã b chúng co trc, thành th trông không thành hình người na! Tuy nhiên, vic đó cũng chưa đáng s, bi vì dân làng Mùi chng my khi lên huyn, mà du có vic lên huyn thì h cũng không lên na, khi nguy him. Chính AQ lâu nay vn có ý đnh lên huyn thăm người quen, sau lúc được tin này, cũng thôi.

Nhưng làng Mùi thì không th nói không có chút gì thay đi. My hôm sau, dn dn có người đem đuôi sam qun vòng quanh lên đnh đu ngày mt thêm nhiu. Như trên kia đã nói, người đu tiên thi hành vic này c nhiên là cu Tú Triu. Kế theo là hai chú Triu Bch Nhn và Triu Tư Thn. Sau đến là AQ. Giá v mùa hè mà đem đuôi sam qun ngược lên đnh đu buc kết li thành búi tó đng sau thì cũng không có gì là l. Nhưng bây gi, mi đu thu, cho nên cái chính sách “thu hành h lnh” (đem l mùa hè ng dng vào mùa thu) ca my “nhà qun đuôi sam” cũng phi k là mt cao kiến, và như thế, đi vi làng Mùi, không th nói đó không phi là mt cuc ci cách.

Bác Triu Tư Thn, gáy trng thông lng, bng đu đng kia chy ti. Nhng người trông thy đu la to lên:

! Ông cách mng đã ti kia kìa!

AQ nghe, t ra rt phc. Y đã biết chuyn cu Tú qun đuôi sam lên, nhưng không h nghĩ rng nhng người như y cũng có th qun đuôi sam lên được như thế. Bây gi thy Triu Tư Thn làm như vy, y mi nghĩ đến vic bt chước và quyết chí thi hành. Y ly mt chiếc đũa, đem đuôi sam dc ngược lên đnh đu, ngn ngi hi lâu … ri mi mnh dn bước chân đi ra.

AQ đi qua trên con đường làng, người ta nhìn thy, nhưng cũng chng ai nói gì. Lúc đu AQ bun bc, sau y phát cáu. Gn đây, y bng tr thành gt tính. Kỳ thc, không phi đi sng hàng ngày ca y lâu nay có khó khăn gì hơn ngày chưa đi “làm gic”. Người ta đi vi y cũng l đ. Lão ch quán cũng không đòi tin mt ngay na. Nhưng y vn thy bc bi trong lòng. Đã “cách cái mng” đi ri, thì không th ch có như thế này. Nht là có ln gp thng cu D. y li càng tc ln rut.

Thì c thng cu D. nó cũng đem đuôi sam qun ngược lên! Hơn na, nó cũng nghim nhiên dùng mt đon đũa ging như y. AQ không th nghĩ rng thng cu D. cũng làm như y được. Y quyết không cho phép thng cu D. lăng loàn như vy. Thng cu D. là cái thá gì! Y đã đnh tóm ngay ly thng ot con, b cho gy nát chiếc đũa tre trên đu nó đi, x ngay cái đuôi sam xung, ri tát vào mt nó my tát tai đ tr cái ti không biết thân phn mà dám táo gan làm cách mng. Nhưng cui cùng, AQ cũng tha cho nó đi, ch lườm nó bng mt cp mt d tn, ri nh mt bãi nước bt đánh “tách” lên mt tiếng mà thôi!

Trong my ngày y, ch có lão Tây gi là người hay lên huyn. Cu Tú Triu tuy vn có ý nhân câu chuyn gi hòm hôm trước đi bái yết c C mt phen, nhưng ch vì dc đường còn có cái nguy “cht đuôi sam”, nên cu đành rn li. Cu viết mt bc thư theo th cách “lng vàng” gi ngay lão Tây gi mang lên huyn và gii thiu cho cu được vào đng “Tchư díu” (T do). Lên huyn v, lão Tây gi đòi ngay bn đng bc và đưa cho cu Tú mt cái huy hiu bng bc, hình qu đào, đ đeo vào áo dài. Làng Mùi trông thy, càng ly làm kính phc. H bo nhau: Đy là huy hiu đng “Tsư díu” (Th du) (Chú thích người dch: Tiếng quan thoi, ch t do đng cũng như th du đng, đc na ná ging nhau. Vì vy mà dân làng Mùi vn tưởng rng đng T do cũng là mt bn buôn du ht th) đy. Đeo huy hiu y vào thì được ngang hàng vi hàm Hàn lâm. T hôm y, c Triu li oai v hơn c lúc cu con va đ tú tài na kia! Cho nên bây gi c tht là “mc h vô nhân”, gp AQ c cũng chng thèm đ ý đến na.

AQ đang bt bình nhiu ni và thường cm thy hiu qunh … Nghe câu chuyn huy hiu bng bc này, y mi v l ra vì sao y li hiu qunh như thế. Thì ra, làm cách mng mà ch tuyên b rng mình “đu hàng” chưa đ, qun đuôi sam lên cũng chưa đ. Trước hết vn phi làm quen vi bn cách mng đã. Sinh bình AQ ch biết có hai người trong bn đó. Mt người trên huyn thì đ n đã b chém đu đánh s… st ri! Bây gi ch còn lão Tây gi na thôi. Ngoài vic thương lượng vi lão Tây gi ra, AQ không còn có con đường nào khác na.

Cng nhà h Tin va m thì AQ đã rón rén bước vào. Va vào thì y đã hết hn hết vía, vì y thy lão Tây gi đang đng gia sân, mình bn b áo đen, tung như là âu phc, trước ngc cũng có mt tm huy hiu bng bc, hình qu đào, tay cm cái ba-toong mà đ n y đã được biết mùi. Cái đuôi sam ca lão đã dài được non mt thước đã xõa xung vai y như c Lưu Hi Tiên. Trước mt lão, Triu Bch Nhn và ba người vô công ri ngh khác đng nghiêm, kính cn nghe lão nói.

AQ khe kh đi ti, nép sau lưng Triu Bch Nhn trong bng mun chào mt tiếng, nhưng chng biết xưng hô thế nào cho tin. Gi là “Tây gi” thì quyết không được ri, gi là “Tây – cũng không xuôi, mà gi là ông “cách mng” cũng chng gn. Hay là gi là “ông Tây” vy?

Nhưng “ông Tây” vn không nhìn thy y, vì ông ta còn đang trn trng mt lên ging gii rt hăng:

– Ch là tôi thì tôi nóng tính. Cho nên va gp nhau là tôi nói ngay: “Anh Hng! Ta làm ngay đi thôi! Nhưng anh Hng li nói: “No”. “No” là tiếng Ăng-lê, các bác chng hiu đâu. Nếu không thì đã thành công ri! Tuy vy, xem đó ta cũng đ biết anh Hng làm vic cn thn như thế nào! … Anh y my ln có mi tôi lên H Bc cho được. Tôi không chu đi. Đi thì ai mun đến làm vic trong mt huyn nh bé thế này cho!

a! … này ! … này!

AQ đánh bo tht ra được my tiếng lúc lão Tây gi va ngng li. Nhưng không hiu vì sao y li không gi là “ông Tây”.

Bn người đang đng nghe, đu git mình ngonh li nhìn. “Ông Tây” cũng va trông thy AQ.

– Cái gì?

– Tôi …

– Ra ngay!

– Tôi đnh đu hàng …

“Ông Tây” giơ cái gy “đi tang’ lên:

– Cút lp tc!

C Triu Bch Nhn và my lão kia cũng mng om sòm:

– Ông bo mày cút đi, mày không nghe hay sao?

AQ đem hai bàn tay lên che đu ri không kp suy nghĩ, chun thng. May mà “ông Tây” không đui theo. AQ chy rt nhanh khong đ năm sáu mươi bước, mi đi chm chm li. Lúc by gi lòng AQ bng li âu su. Mun làm cách mng nhưng “ông Tây gi” không cho làm. Y không còn có cách nào khác na. T nay còn mong gì có người mũ bch, áo giáp bch đến gi! Bao nhiêu hoài bão, bao nhiêu hy vng, bao nhiêu chí hướng và tin đ, thế là đi đi nhà ma! y là chưa k y s chu bao nhiêu ni nhc nhã khi bn hiếu s s đem câu chuyn này đn đi lên đ cho ti Vương Râu, cu D. có dp cười ct!

Tung như xưa nay AQ chưa h bao gi chán chường như hôm nay. Cho đến c cái đuôi sam qun vòng quanh trên đu, hôm nay y cũng cho là vô v, đáng khinh b hết sc! Y mun đem mà buông xung cho bõ ghét, nhưng ri cũng thôi, không buông xung. Y đi rong mãi đến khuya, ung chu hai bát rượu. Thế ri tinh thn li phn khi hn lên, và y li mơ tưởng đến nhng chiếc mũ bch, áo giáp bch…

Mt hôm, AQ theo l thường đi rong mãi đến khuya, lúc các quán rượu sp đóng ca, mi tr v đn Th Cc.

Đúng! đúng!

Bng có my tiếng m rt l tai, ging tiếng pháo mà không ra tiếng pháo! Vn tính thích n ào và thích xem nhm, AQ mò ra xem. Đng trước mt như có tiếng chân người bước ti. Y lng tai nghe. Bng có người chy t đng kia chy li. Cht trông thy, AQ cũng theo bóng người y chy nt. Người y chy quanh, y cũng quành theo. Người y đng dng li, y cũng đng dng li. Nhìn li phía sau chng có gì. Té ra bóng người chy đó ch là cu D. Y phát bn:

– Cái gì thế?

– H … nhà c Trí … Triu mt cướp!

Cu D. va tr li va th hng hc.

Qu tim AQ cũng thoi thóp, dn ngược. Nói xong, cu D. li chy. AQ cũng chy theo, và còn đng dng li my ln na. Dù sao thì AQ cũng đã làm qua ngh y, cho nên y gan d lm. Y nép vào mt góc đường nghe ngóng, ta h như có tiếng kêu gào, và nhìn k thì ta h như có vô s người đi mũ bch, mc áo giáp bch, tp np khiêng nhng rương hòm, đ đc, chuyn t trong nhà chuyn ra. Cái giường Hng-kông ca m Tú hình như cũng chuyn ra đy ri! Nhưng không thy rõ cho lm. AQ còn mun li gn, nhưng chân vn không nhúc nhích.

Đêm y không có trăng. Trong bóng ti dày đc, cnh làng Mùi vn lng l, lng l như nhng ngày thnh tr đi Hy Hoàng. AQ đng nhìn, nhìn đến phát chán mà vn thy chúng nó ra ra vào vào, khiêng hoài, khiêng mãi. Hết khiêng rương li khiêng đ vt, hết khiêng đ vt li khiêng cái giường Hng-kông ca m Tú … Chúng nó khiêng đến ni làm cho AQ không tin c con mt y na. Nhưng y không đnh li gn, y tr v đn Th Cc.

Đn Th Cc cũng ti đen như mc. Y khép cht ca ngoài, đi lò mò vào nhà, ng người xung giường mt hi rt lâu. Lúc đó tâm thn y mi n đnh và y mi bt đu suy nghĩ v y. Rõ ràng bn đi mũ bch, áo giáp bch đến ri, thế mà chúng nó không thèm gi mình mt tiếng! Chúng nó khiêng by nhiêu đ tt thế mà cũng ch có phn mình. Thôi! Đây li ch là ti cái thng Tây gi kh kia, nó không cho mình “làm gic”! Nếu không, l nào ln này li không có phn mình? AQ càng nghĩ càng tc điên rut lên. Y s gt đu nói mt cách đc đa:

– Không cho t làm gic à! Ch có mt mình mày làm gic thôi à! M cái thng Tây gi này! Được! Mày làm gic! … Làm gic là ti chết chém. T s viết ngay mt lá đơn phát giác đ người ta bt c mày, đem v huyn cht đu, tru di c nhà cho mà xem … S … St! … S …St!

Mãi đến trung thu năm y, làng Mùi mi li thy bóng AQ … C làng ngc nhiên bo nhau: AQ đã v! By gi người ta mi có k t hi: Lâu nay nó đi đâu nh? Xưa kia, mi ln lên huyn v, AQ vn hn h chuyn trò vi mi người. Nhưng ln này, không thế. Vì vy không ai chú ý đến. D thường AQ cũng có th th mt vài câu vi lão t đn Th Cc, nhưng l thường làng Mùi, ch có nhng lúc nào C C h Triu, C C h Tin, hoc thy Tú Triu lên huyn kia thì người ta mi coi là vic quan trng. Còn ngoài ra, c lão Tây gi kia có đi v cũng chng ai quan tâm na là AQ! Vì vy nên lão t cũng không đn đi gì v vic AQ đi c, thành th trong làng không ai biết mi manh gì.

Ln này AQ huyn v khác hn my ln trước. Trông y có v là l. Tri đã nhá nhem ti. Y vào quán rượu, cp mt ngái ng. Y ti trước quy, nn trong lưng ra mt tay đy tin đng và bc hào, xa ra và nói:

– Tin mt đây này, rượu đâu đưa ra đây?

Y mc chiếc áo kép mi, lưng đeo mt cái rut tượng nng trĩu làm cho cái tht lưng s hn xung đng trước thành mt đường vòng cung. làng Mùi, vn có cái thói h thy ai hơi có máu mt thì người ta vn nghĩ: đi vi hng người này thà kính trng h mt chút còn hơn là t v khinh b. Bây gi, dù biết rng vn là AQ đy, nhưng không phi như thng AQ vi tm áo rách do trước na. C nhân có câu: “Sĩ bit tam nht, tin đương quát mc tương đãi” (Chú thích ca người dch: Mt câu danh ngôn ca Lã Mông đi Tam quc nói vi bn. ý nghĩa: Ba ngày không gp mt mt k sĩ thì khi gp li, nên biết trng đãi hơn mi hôm, vì h có th tiến b khác trước nhiu ri.)

Vì vy mà c làng Mùi, t anh hu sáng, ông ch quán, khách ung rượu cho đến k qua đường, đi vi AQ ai ny đu t ra va ng vc va kính trng. Bác ch quán gt đu luôn my cái ri l trò chuyn vn vã:

– Kìa A Q! Đã v đy à?

– Va v xong.

– Phát tài ch? … Thế lâu nay …

trên huyn mà!

Tin đó sáng hôm sau đã lan ra khp làng. C làng ai cũng ước ao biết rõ lai lch cái túi tin và cái áo mi ca AQ. Bi vy, ngoài quán rượu, trong tim trà cho đến dưới hiên đình, người ta ch trm tr dò la tng y chuyn. Kết qu là AQ li được người ta trng vng thêm.

Theo li AQ thì lâu nay y làm công nhà C C trên huyn. Ch mt chút đó cũng đã làm cho người nghe ly làm kiêng n ri. C C vn là h Bch, nhưng vì c vùng ch có mt c là đu c nhân, nên trong lúc xưng hô, cũng không cn phi dùng ch “Bch” mào đu lên trên hai ch c nhân na. Ch gi c C là ai cũng hiu ri. Li xưng hô này chng phi riêng gì cho làng Mùi. Chung quanh vùng này có trăm dm đường đt, ai cũng gi như vy. Đến ni có nhiu người yên trí rng c là h C tên Nhân! Làm công nhà c C là mt điu đáng trng ri, thế mà AQ còn nói: y không thích làm đó na vì cái c C này tht ra cũng “m kiếp chúng nó” lm! My người được nghe câu chuyn này va tiếc r va khoái chí. Khoái chí ch AQ không thèm làm vic vi c C mà tiếc r là sao li không làm.

Vn theo li AQ thì ln này y tr v làng mt phn na cũng là vì y ghét bn người trên huyn. Thì ví d chúng nó c gi cái ghế dài kia là tràng k, li như lúc rán cá chúng nó c gia v bng nhánh hành. Nht là cái thói xu y va khám phá ra, tc là cái kiu bn đàn bà con gái lúc chúng nó đi đng c ưỡn o trông đến khó coi. Tuy vy, AQ cũng nhn rng: trên huyn cũng có nhng điu đáng phc. Tc như làng Mùi đánh bài thì ch biết chơi th bài ba mươi hai con, và ch có mt mình lão Tây gi là biết chơi “mt chược”. Mà trên huyn thì đa ot con mi ny mũi ra cũng chơi mt chược tho ri! C đ chú Tây gi làng đánh th vi mt thng ranh con trên y thì lp tc thy rng ch khác gì “qu s vào đin Diêm vương”! Câu chuyn này nhng k được nghe ai cũng đu ly làm xu h.

– Này, các bác đã thy cht đu người hay chưa nh? Úi chào! Vui lm! Giết ti cách mng y mà! Úi chao chao! Vui, vui quá cơ!

AQ va nói va lc lư cái đu, nước bt c bn vào mt bác Triu Tư Thn đng trước y. Câu chuyn cht đu này, ai nghe cũng phi rùng mình rn gáy. Nhưng AQ li nhìn quanh qut mt hi, bng dang cánh tay phi ra, nhm vào cái c cò hương ca lão Vương Râu đang đng nghe chăm chú b ngay vào gáy:

– S … st!

Lão Vương Râu hết hn hết vía tht ngay c đu ln c xung, nhanh như chp nhoáng, như đá tóe la, trong lúc đó thì người nghe đng xung quanh va s hãi, va thích thú. Sau đó, có my ngày tri, lão Vương Râu vn còn choáng váng c đu óc, nht đnh không dám li gn AQ na; nhng người khác cũng vy.

Trước con mt dân làng Mùi lúc by gi, đa v AQ dù chưa có th nói rng oai hơn C C h Triu, nhưng nói xp x thì cũng chng sai bao nhiêu.

Chng bao lâu, danh tiếng AQ đã lng ly đến trong chn khuê phòng làng Mùi. Thc ra, trong làng Mùi ch có hai nhà có th gi là khuê phòng: y là nhà h Triu và nhà h Tin. Ngoài ra chín phn mười, ch nhà nào là có khuê phòng c; nhưng bung đàn bà con gái nào mà chng gi là khuê phòng? Cho nên danh tiếng AQ đn đi khp khuê phòng cũng cho là mt s l đi! Các bà h gp nhau là trm tr nhng chuyn như là: thím By Trâu va mua li ca AQ được mt chiếc qun la màu xanh lam, cũ mt tí, nhưng “ch có chín hào bc thôi!”, hoc là bà m bác Triu Bch Nhn – mt tin khác nói chính là bà m bác Triu Tư Thn cơ, ch không phi là bà m bác Triu Bch Nhn, chưa có tin nào đúng hơn, ch kim tra li đã – cũng mua được mt cái áo tr con bng vi sa tây điu còn khá mi, mà ch có ba quan tin, c chín mươi hai đng ăn mt quan! Thế ri các bà người nào cũng c mong gp AQ, người thiếu qun la thì mong hi qun la, người thiếu áo sa tây thì lăm le mua áo vi sa tây. Thy AQ, không nhng h không trn tránh na mà thm chí li có nhiu lúc AQ đi đã khá xa ri, h còn chy theo, gi đng li đ hi: “Chú AQ này, còn cái qun la nào na không! Hết c ri à? … Thế, áo vi tây điu cũng được. Còn đy ch? …”

Câu chuyn dn dà t chn khuê phòng vào đến chn khuê các. S là trong lúc đc ý, thím By Trâu đã đem chiếc qun la lên trình c C bà h Triu xem qua. C C bà li nói li vi c C ông và c khen ly khen đ. Ngay ti hôm y, ngi trước mâm cơm, c C ông đưa chuyn đó ra tho lun cùng cu Tú, ri cho rng: cái thng AQ này nht đnh là có nhng s tình kh nghi, chúng ta ca ngõ cũng nên cn thn mt tí … Nhưng ch biết nó còn có gì mua được na hay không? Có l cũng còn có th tt đy. Phn thì hin nay c C bà còn cn mt cái áo gi-lê th tt nhưng phi cho r.

Cuc hi ngh gia tc h Triu quyết đnh s nh thím By Trâu lp tc đi tìm AQ cho được. Do đó, mi có ngoi l th ba này na: ti hôm y được phép chong đèn ch AQ đến.

Đĩa du vơi mãi, vơi mãi … AQ vn chưa đến. C nhà h Triu đu đã st rut, ngáp lên ngáp xung. K thì trách AQ hng h, người thì oán thím By chm chp. C C bà nhng ngi rng câu chuyn do mùa xuân đ n có l làm cho AQ s phm vào mt điu khon trng yếu trong t cam đoan mà không dám đến chăng … Nhưng c C ông bo: không ngi gì, vì chính “ta” truyn gi nó kia mà! Thì ra, c C ông là người cao kiến có khác! Qu nhiên, mt lát sau, AQ cùng thím By Trâu đã ngoài ca bước vào. Thím By th hng hc, chân bước ming nói:

– Chú y c chi đây đy mt không có, hai không có. Con thì con nói: Không biết! Chú c đến mà bm vi hai c. Chú y còn nói … Con thì con nói …

Dưới thm, AQ toét ming ra mt cái, ging như cười, nhưng vn không phi là cười, ri nói to:

– C !

C C va nói va bước ti gn AQ, đưa mt nhìn y t đu đến chân:

– AQ này, nghe nói đ ngày mày đi ra phát tài lm phi không? Thế thì tt, tt lm. Này! à mà nghe nói mày còn mt ít đ cũ … Còn bao nhiêu c đưa đây xem xem … Này! không có ý gì đâu … Ch là ta cn dùng …

– Con va bo thím By đy! Hết c ri.

– Hết ri kia à?

Ging c nghe như tht thanh:

– Sao đã hết chóng làm vy?

– Ch là gp ch quen biết … V li có bao nhiêu đâu ! Anh em h git hết.

– Chc cũng còn mt ít ch?

– Gi ch còn mt bc nghi môn thôi !

C C bà lt đt nói:

– Thế thì đưa đến cho xem vy!

C C ông có v lãnh đm:

– Vy thì sáng mai! C đưa đến đây nhé. Này, AQ này, t rày, bt c đ l gì, h có là c đưa đến đây, ta xem trước nhé…

Cu Tú nói:

– Đây không bao gi tr r đâu mà! Nghe chưa?

M Tú vi liếc nhìn nét mt AQ xem nó có chú ý gì đến li cu Tú hay không.

C C bà nói:

– Ta cn mua mt cái áo gi-lê.

AQ ming vâng vâng d d, nhưng li u oi lùi ra v. Cũng chng ai biết y có nh cho hay không, thành ra c C ông cũng va tht vng, va bc mình, va lo ngi, đến ni quên không ngáp dài na. Cu Tú cũng bt bình vi thái đ ca AQ, nói:

– Cái thng Ong pa tàn này, phi coi chng! Hay là gi ngay lão khán đến bo phi đui ngay đi, không cho trong làng na là hơn hết!

Nhưng c C ông cho rng không nên làm thế, s nó li thù oán lôi thôi. V li xưa nay nhng đa làm ngh y ch bao gi chúng nó làm thói “gà què ăn qun ci xay”, vy nên làng ta chng ngi gì s đó. Còn nhà mình thì ban đêm ng cho tinh tnh mt tí là được ri. Nghe by nhiêu li nghiêm đường dy, cu Tú rt tán thành, vì vy cu cũng lp tc th tiêu đ ngh đem AQ “trc xut cnh ngoi”. Mt mt khác, cu ân cn dn dò thím By Trâu nht thiết không đ cho câu chuyn hôm nay tiết l ra ngoài.

Nhưng ngày hôm sau, lúc thím By đem chiếc qun đi nhum đen thì thím li đem c nhng ch kh nghi v AQ rêu rao vi mi người. May mà thím không nhc nh gì đến chuyn cu Tú có ý “trc xut” AQ. Nhưng thế cũng đã là mt điu bt li cho AQ ri! Trước hết, bác khán tìm ngay vào nhà y ly quách bc nghi môn. Y c bin bch rng, cái bc nghi môn đó C C bo phi đem lên trình c xem đã, nhưng bác khán vn nht đnh chiếm ly. Bác li nhân dp này vòi thêm mt ít “tin rượu” hàng tháng na. Mt s thit thòi khác cho AQ là t hôm y v sau, lòng kính n và s st ca dân làng Mùi đi vi y cũng gim bt nhiu. Tuy chưa dám khinh ra mt đâu, nhưng xem có ý đã không mun li gn y na. Không mun gn y không phi vì s đánh “st” mt cái vào gáy như trước, mà là người ta ch “kính nhi vin chi” na thôi.

Mt bn vô công ri ngh li c đi dò xét v AQ cho ra manh mi. Thì AQ cũng ch giu giếm gì ai c! Y c ngo ngh nói toc tt c nhng điu y đã làm. Do đó, người ta mi biết y chng qua ch là mt vai ph không có gan trèo tường mà cũng không có gan chui ngch. Y ch đng mé ngoài chuyn đ ra mà thôi. Và, có mt đêm, y va b được mt cái gói, còn lão trùm đang chui vào mt ln na, thì trong nhà hô hoán lên; thế là y chun thng, và ngay đêm y, lp tc b huyn v tut làng Mùi. Ri t đy tr đi, y cũng gii ngh luôn nt. Đon tiu s này càng làm tai hi cho danh giá AQ. S là xưa nay dân làng Mùi còn gi cái thái đ “kính nhi vin chi” vi AQ ch vì lo y thù hn. Ai ng chng qua y ch là mt thng ăn trm mà li không có gan đi ăn trm na thì qu tht không có gì đáng s.

Có k nói rng: nhiu người thường ước ao gp được đi th ca mình khe như cp, d như ct, có thế thng trn mi tha thích. Nhược bng yếu như cu, như gà con, thì dù có thng cũng vô ích. Li còn có nhng người, lúc thng ri, mt nhìn thy k thù ca mình hi trước, bây gi đa chết cũng đã chết ri, đa hàng cũng đã cúi đu van xin “cn cơm, cn c” ri, thì trên đi không ai là đch th vi h na, không ai chng chi vi h na, không ai là bn bè, là la tác vi h na, ch mt mình vò võ, chng ai hơn, t khc h cm thy lnh lùng, cô đơn, hiu qunh, và cũng cm thy ni đau đn ca s thng trn. Nhưng AQ ca chúng ta tht chưa h cm thy có cái trng thái hiu qunh nói trên. AQ là mt người bao gi cũng hn h t đc. Phi chăng đó chính là cái biu hin đ chng t rng: văn minh tinh thn ca Trung Hoa nhà ta qu là bc nht trên hoàn cu?

Thì các người xem: AQ lòng đang phơi phi kia kìa !

Tuy nhiên, cuc thng trn này có làm cho AQ cm thy trong tâm hn y khang khác thế nào y ! Y nh nhàng ro bước trên con đường làng mt lúc lâu ri hn h đi v đn Th Cc. L ra, theo l thường, AQ đã ng lưng ra kéo khò khò mt gic ri ; ai ng hôm y, y li không tài nào nhm mt được. Y cm thy đu ngón tay cái và ngón tay tr có cái gì là l: nghe nó c nhn nhn khác mi hôm ! Phi chăng trên gò má cô tiu hi nãy có tí du tí m gì đã dính vào đây? Hay là ch vì s vào gò má cô tiu mà bây gi trơn lỳ như thế này ! …

“Cha thng AQ, đ tuyt t !”

AQ còn như văng vng bên tai by nhiêu tiếng chi. Y nghĩ bng : “Phi ri, đã là đàn ông thì phi có mt người v. Tuyt t thì ri ai cúng cơm cho. Phi có mt người v. Bt hiếu hu tam, vô hu vi đi.” Mà làm cái kiếp qu đói như Nhược Ngao ngày xưa thì trong đi người còn gì thm thiết bng ! K ra ý nghĩ này ca AQ tht đúng vi kinh truyn thánh hin tha trước hết sc. Ch tiếc mt điu là t nay tr đi, AQ không tài nào kim chế ni cái “ni lòng canh cánh” ca y na !

AQ mơ màng:

“Đàn bà ! … Đàn bà ! …”

“Sư c s được ! … Chao ! … Đàn bà ! … Đàn bà ! … Đàn bà ! …”

AQ vn mơ màng …

Ch ai biết ti hôm y, AQ mãi đến my gi mi ngáy; nhưng đi khái là sau lúc nhn thy hai đu ngón tay nhn ứơt như vy thì y cm thy tâm hn nh nhàng, phơi phi hn lên.

“Đàn bà!’ AQ vn c mơ màng.

Ch chng y, chúng ta cũng đã biết cái ging đàn bà nó nguy him là dường nào ri!

Đàn ông nước Trung hoa nhà mình phn đông vn có th thành ông thánh ông hin c. Ch tai hi vì mt lũ đàn bà mà thành ra hng hết! … Nhà Thương xưa kia vì mt con Đát K mà mt nước nhé ! … Ri đến nhà Chu cũng vì mt con Bao T mà tan nát cơ đ nhé ! Đến như nhà Tn … tuy s sách không h chép phân minh, nhưng chúng ta cũng c cho là bi vì đàn bà đi ! … V tt đã sai. Li còn Đng Trác na, thì rõ ràng là b con Điêu Thuyn hãm hi đt đi ri ! …

AQ vn là người hin lành trung hu. Chúng ta không biết rõ y có tng được mt v tôn sư nào dy l nghĩa cho hay không, nhưng đi vi cái đo “nam n hu bit” thì y xưa nay vn gi nghiêm lm. Mt mt khác, đi vi d đoan, tà thuyết, như đi vi cô tiu và chú Tây gi chng hn, thì tht y có cái “chính khí” không h dung th bao gi! Hc thuyết ca y có th tóm tt như sau: phàm là tiu thì nht đnh có tư tình vi sư c, và phàm là đàn bà con gái mà đi ra đường thì nht đnh đi ve trai; người đàn ông đang trò chuyn cùng người đàn bà đng kia thì tt là có tng tu gì ri ch chng không! Đ trng tr lũ chúngnó, AQ vn luôn luôn lườm chúng nó bng mt cp mt d tn, hoc c ý nói to lên my câu “thc gan” cho chúng nó “chết c rut đi được”; còn nếu ch ho lánh thì y lén ra đng sau ném cho mt hòn si vào lưng!

Thế mà ai ng sp đến tui “nhi lp” ri, AQ li b mt cô tiu ám hi làm cho tâm hn c phơi phi lên. Xét theo l giáo thì tâm hn phơi phi lên vì mt người đàn bà tht là điu không nên có, cho nên đàn bà qu là đáng ghét! Giá như hôm y, cp má cô tiu không có cht gì nhn nhn thì AQ đâu đến ni như người b bùa mê? Hay là giá cp má cô ta có mt ln vi che hn đi thì có l AQ cũng không phi mê mn ri! Năm sáu năm v trước, trong mt rp hát cht ních người, có mt ln AQ đã véo vào đùi mt m nào, nhưng vì còn có manh qun, nên không đến ni mê mn như hôm nay. Đng này con tiu kia li không biết che đy đi như thế cho; điu đó đ thy d đoan tht là kh !

AQ vn c mơ màng: “Đàn bà! …”

Đi vi bn con gái mà y cho là “nht đnh ch đi ve trai”, AQ đã nhiu ln đ ý đến chúng nó xem sao. Nhưng chúng nó tuyt nhiên chưa h cười vi y bao gi c. Và trong lúc trò chuyn vi đàn bà, y đã c ý ch đi … thế mà chúng nó cũng tuyt nhiên không nói đến chuyn tng tu n kia! ... A! Đó cũng là mt điu làm cho đàn bà đáng ghét tht, chúng nó ch toàn là đo đc gi c.

Hôm đó, AQ nhà C C h Triu, giã go mt ngày tri. Ăn cơm ti xong, y ngi hút thuc dưới nhà bếp. Nếu làm công nhà nào khác thì ăn cơm ti xong là y đi v nhà. Nhưng nhà C C, cơm ti li ăn sm hơn các nhà khác. Ngày thường nhà này ăn cơm xong là đi ng ngay, l không được đ đèn. Ch có hai trường hp đc bit: mt là ngày cu Tú còn chưa thành đt thì ti li, cu có th đ đèn lên sôi kinh nu s; hai là lúc nào AQ đến làm công thì cũng được phép đ đèn lên mà giã go đêm. Vì cái ngoi l này nên hôm y, trước lúc đi giã go, AQ còn ngi hút thuc.

Vú Ngò, người gái duy nht trong nhà C C h Triu, ra bát đĩa xong cũng tréo my ngi trên chiếc ghế dài mà nói my câu chuyn xì xng vi AQ.

– Cy mà, hai hôm nay không ăn mt ht cơm nào đâu nhé! Ch là c ông mun mua nàng hu …

AQ nghĩ bng: “Đàn bà! … Con vú Ngò, con m gái góa này nó cũng …”

– Mà m Tú cũng đến tháng tám này thì c đy nhé! …

AQ vn mơ màng:

“Đàn bà! …”

Buông ng điếu xung, AQ đng dy. Vú Ngò còn nói li nhi:

– M Tú nhà ta …

Bng AQ xông ti quỳ sp xung trước mt m:

– Chúng ta cùng nhau … chúng ta … nào!

Im phăng phc trong chc lát.

i gii ơi là gii ơi!” M vú ngn đi mt lúc, bng run cm cp, chy ra ngoài la to, my tiếng kêu sau cùng ca m nghe hình như xen ln trong tiếng khóc.

AQ quỳ trước bc tường cũng ngn ngơ mt lúc ri hai tay vơ quàng ly cái ghế không, t t đng dy, ta h cm thy có điu gì không hay. Y thp thm trong bng, vi vàng nht cái tu thuc, git vào tht lưng, đnh đi giã go thì “đp” mt tiếng, ri nghe như tung đòn c đánh mt thôi vào đu. Y vi quay li, đã thy cu Tú đng trước mt, tay cm mt cái đòn tre to tướng.

– Đ làm gic! Thng này, mày …

Cái đòn tre c nhm đu AQ mà b xung. AQ đưa hai bàn tay lên ôm ly đu, thành ra đòn tre c đánh vào my đt tay, đau nhói. AQ chy thng ra khi nhà bếp, đòn tre vn b vào lưng mt thôi khá lâu. “Ong pa tàn !” Cu Tú dùng tiếng quan thoi chi theo.

AQ chy vào nhà giã go, đng mt mình, còn thy ngón tay tê đi, và còn nh ba ch: “Ong pa tàn!”… “Ong pa tàn!”. Câu chi bng tiếng quan thoi này làng mùi xưa nay chưa h ai dùng, ch có nhng người tai mt hay lui ti ca quan mi dùng đến, cũng vì thế mà nghe có v đáng s hơn tt c nhng tiếng chi khác, và do đó đã đ li trong đu óc AQ mt n tượng rt sâu sc. V li lúc đó, AQ cũng đã quên bng cái ý nghĩ v “đàn bà” lâu nay vn ám nh tâm hn y. Nhưng sau trn đòn trn chi đó, AQ cho câu chuyn như thế cũng gi là yên đi, và cm thy chng có gì đáng lo nghĩ na. Y li c đi giã go như thường. Giã được mt chc, y thy bc, ngh tay, s ci áo ra.

Đang ci áo thì nghe ngoài kia có tiếng xôn xao. Bình sình AQ vn thích xem nhng đám n ào. Tc thì y ln theo tiếng n ào chy ra xe, c thế ln mò vào tn nhà C C. Gii nhá nhem nhưng y cũng nhn thy trong đám người tp np, xôn xao đó, có c bà C C đã hai ngày tri không có ht cơm nào trong bng, c thím By Trâu nhà bên cnh, c hai bác Triu Bch Nhãn, Triu Tư Thn, hai người bà con chính tông vi nhà C C.

M Tú tay dt vú Ngò ra khi bung nhà dưới, ming nói:

– Nào, vú c ra ngoài này, chuyn gì mà ln vào trong bung đnh

Thím By Trâu đng cnh cũng nói gom:

– Thì ai ch biết u là người chính đính? Không th như thế mà li đnh làm liu!

Vú Ngò ch nc n khóc, ming lm bm, chng ai nghe rõ ra cái gì c.

AQ nghĩ: “H vui quá! Con m gái góa này đnh gi cái trò gì thế này?” Ri chy đến bên bác Triu Tư Thn, có ý dò xem câu chuyn đu đuôi thế nào. Bng C C Triu vùn vt chy ti, tay cm cái đòn tre to tướng. Thy đòn tre đó, AQ sc nghĩ ra rng câu chuyn này vi trn đòn hi nãy nht đnh có dính dáng vi nhau. Quay mình li y đnh chy tr v gian nhà giã go. Bt đ chiếc đòn tre đã chn ngang đường v. Thế là y li quay tr li, đâm đu chy thng, c nhiên là li ra phía ca sau. Không my chc, y đã v đến đn Th Cc.

Ngi mt hi, AQ nghe tung như da tht có v rn rn và cm thy rét. S là tuy đã sang xuân nhưng thi tiết ban đêm vn còn chưa ly gì làm m, trn vn còn khó chu. Sc nghĩ li cái manh áo cc còn nm nhà h Triu, AQ mun đi ly v, nhưng li s cái đòn tre ca cu Tú. Gia lúc y, bác khán làng đã t ngoài ca bước vào.

– AQ! Con m mày! C đến người nhà c Triu mà mày cũng trêu gho được, tht là mày làm gic! Mày báo hi tao c đêm hôm qua không nhm mt được tí nào! Con m mày!

Ri mng cho mt tràng như thế, vân vân … AQ c nhiên không h cãi li na li. Cui cùng, vì là ban đêm, nên món tin đưa bác khán ung rượu cũng phi gp đôi lên, nhng bn quan. AQ không có mt đng tin nào trong túi đành phi đem cái mũ lông cu gán cho bác khán. Y li còn phi ký mt t cam đoan, tha nhn năm khon sau:

1. Sáng hôm sau, phi đem mt cp nến đ, th nng mt cân, và mt bao nhang đến nhà C C t ti.

2. Phi chu hết tin phí tn bin l tr “tà tht c” cho nhà h Triu.

3. T nay tr đi, không được bén mng đến nhà h Triu na.

4. Nếu sau này vú Ngò có vic gì bt trc thì phi chu hoàn toàn trách nhim.

5. Không được tr li nhà C C đòi tin công giã go, và xin li cái áo còn b li hôm trước.

C nhiên AQ phi nhn tt. Khn mt ni, y không còn mt đng xu nh. Cũng còn may là đang mùa xuân nên cái mn bông cũng không cn cho lm na. Y bèn đem cm ly hai chc quan tin đ thi hành by nhiêu khon trong t điu ước. Sau lúc mình trn trùi tri ph phc trước C C, AQ ra v, vn còn tha li mt ít tin, nhưng y cũng không nghĩ đến vic chuc cái mũ lông cu. Y đem ung rượu hết. Còn bên nhà C C cũng không thy nói gì đến vic cúng bái tr tà gì c. By nhiêu hương đèn đu ct đi đ khi nào C C bà lên chùa l Pht s dùng. Còn tm áo rách thì na to ct đi đ đến tháng tám này m c dùng làm tã lau nước tiu cho em bé, và na nh, nát quá, thì dùng đóng vào gót dép ca vú Ngò.

A Q không nhng tên, h, quê quán đu mp m, cho đến “hành trng” trước kia ra sao cũng không rõ ràng nt. S là người làng Mùi đi vi A Q xưa nay thì cn y làm công cho, hoc ch đem y ra làm trò cười mà thôi, ch không bao gi có ai chú ý đến “hành trng” ca y c. Mà chính y t mình cũng chưa h bao gi nói ti chuyn đó hết. Ch có nhng lúc cãi ln vi ai thì ha hon y mi trng ngược mt lên mà tuyên b :

– Nhà tao xưa kia có b có thế bng my mày kia ! Th mày thm vào đâu !

A Q không h có nhà ca. Y tr ngay trong đn Th Cc làng Mùi. Y cũng không có ngh nghip nht đnh, ch đi làm thuê làm mướn cho người ta, ai thuê gt lúa thì gt lúa, thuê giã go thì giã go, thuê chng thuyn thì chng thuyn. Ng nhng lúc công vic kéo dài thì y li trong nhà ch tm thi hôm đó, xong công vic li đi. Cho nên, người ta có công vic bn bu lm thì còn nh đến A Q, nhưng nh là nh công ăn vic làm, ch nào phi nh gì đến “hành trng” ! Ri đến lúc công vic ri thì luôn c A Q người ta cũng ch nh na, còn nói gì đến “hành trng” !

y thế mà có mt ln, mt ông lão nào đã tâng bc y mt câu như sau : “A Q được vic tht !” Lúc đó A Q đang đánh trn đng trước lão, người gy gò và b u oi ; người ngoài ch ai hiu lão kia nói tht hay chế giu, nhưng A Q rt ly làm đc ý.

A Q li có tính t cao. C by nhiêu mt dân trong làng Mùi, y tuyt nhiên không đếm xa đến ai c. Cho đến hai cu đ trong làng cũng vy, y vn xem thường hết sc. Phú cu đ gi, ngày sau có th thành thy tú gi dã. C C nhà h Triu và C C nhà h Tin là hai người mà trong làng ai ai cũng kính trng, bi vì hai c gia tư đã giàu có, li hai cu con là hai cu đ ; thế mà ch mt mình A Q là không ra v sùng bái lm. Y nghĩ bng : “Con t ngày sau li không làm nên, to bng năm bng mười lũ y à !”. Hơn na, A Q li có th lên mt vi c làng Mùi ch y đã lên huyn my bn, mc dù y có trng gì lũ ph phường. Thì chng hn như cái ghế dài ba thước, rng ba tc, làng Mùi gi là cái “ghế dài”, A Q cũng gi là “ghế dài”, thế mà trên huyn h li gi là “tràng k” ! Y nghĩ bng : “Gi như thế là sai ! Là đáng cười !” làng Mùi, rán cá, người ta bao gi cũng cho thêm mt vài lá hành dài bng ba đt tay, thế mà trên huyn, h li cho nhánh hành thái th vào ! A Q nghĩ bng : “Thế là sai, là đáng cười!” Nhưng người làng Mùi là nhng người nhà quê, chưa h đi đâu c, li chng đáng cười hơn ai hết hay sao ? Mt đi chúng nó chưa h biết trên huyn người ta rán cá như thế nào kia mà! 

A Q là người “trước kia có b có thế“, kiến thc rng, li “được vic”, k ra cũng đã có th gi là người “hoàn toàn” lm ri. Ch đáng tiếc là trong người y còn có mt tí khuyết đim. Bc bi nht là ngay trên đu có mt đám so to tướng chng biết t bao gi. Mc dù đám so đó cũng là vt s hu ca y, nhưng xem trong ý t y thì hình như y cũng chng cho là quý báu gì, bi vì y kiêng tuyt không dùng đến tiếng “so” và tt c nhng tiếng âm gn ging âm “so”. V sau c m rng phm vi dn, tiếng “sáng”, tiếng “rng” cũng kiêng, ri tiếng “đèn”, tiếng “đuc” cũng kiêng tut. Chng c người nào, bt kỳ vô tình hay hu ý mà phm phi huý là A Q ni gin, cái đám so đ ng lên, y nhìn đ đánh giá đi th ri k ít mm ít ming là y chi, k sc yếu là y đánh. Nhưng chng biết thế quái nào, A Q thường vn thua nhiu hơn là được. Do đó y thay đi dn dn chính sách, v sau ch lườm k thù bng mt cp mt gin d na mà thôi.

Nào ng, sau lúc A Q thi hành cái chính sách “lườm nguýt” đó thì bn vô công ri ngh làng Mùi li càng thích chc gho y hơn. H thy mt A Q đâu là y như chúng nó gi v làm b ngc nhiên nói :

Ơ kìa ! Sáng quang lên ri kia kìa !

A Q li ni gin, li lườm bng mt cp mt rt d tn.

Nhưng chúng nó vn không s, c nói :

– À té ra có ngn đèn bo him kia kìa! Không có cách gì đi phó, A Q đành nghĩ ra mt câu đ tr thù :

– Th chúng mày không xng …

Lúc đó, y li có cm tưởng rng cái so trên đu y không phi là mt cái so tm thường mà là mt cái so vinh diu, danh giá na kia. Nhưng như trên kia đã nói, A Q là người kiến thc rng, y biết ngay rng nếu y nói na nht đnh s phm húy, nên y không nói hết câu.

Thế mà lm đa vn chưa chu thôi, c gho y, thành ra cui cùng li đánh nhau. Thc tế thì A Q thua, người ta nm ly cái đuôi sam vàng hoe ca y dúi đu vào tường thình thình bn năm cái lin ri mi h d b đi. Còn A Q thì đng ngn người ra mt lúc, nghĩ bng :

– Nó đánh mình thì khác gì nó đánh b nó.Tht thi bui này hết ch nói !

Ri cũng hn h ra v v đc thng.

Cái điu A Q va nghĩ trong bng, v sau y nói toc ra. Vì vy, nhng k vn hay chc gho y đu biết rõ cái th đon đc thng tưởng tượng đó ca y. Cho nên, t đó h đa nào tóm ly cái đuôi sam vàng hoa ca y, nó cũng bo :

– A Q này ! Đây không phi là con đánh b đâu nhé ! Đây là người đánh con vt, nghe chưa ? Hãy nói đi nào : người đánh con vt !

A Q hai tay c gi ly cái đuôi sam, nghếch đu lên nói :

– Đánh con sâu ! Được chưa ! T là sâu ! Chưa th ra à !

Tuy A Q đã nhn là sâu ri mà nó vn chưa chu th. Nó còn tóm ly đu y dúi luôn năm sáu cái thình thình na vào ch nào gn đó ri mi hn h b đi, yên trí rng sau trn này y có th xu h mà chết đi được ! Nhưng chưa đy mươi giây đng h sau, A Q đã li hn h ra v có v đc thng. Y nhn thy y là người gii nhn nhc bc nht, và ngoài vic “nhn nhc” ra, thì v mi phương din, y vn là người “bc nht”. Trng nguyên cũng ch là người “bc nht” mà thôi ! ”Th mày k vào đâu” !

Sau lúc đã dùng by nhiêu phương pháp thn diu ra đi phó vi k thù, A Q lin khoan khoái đi ti quán rượu, nc luôn my chén, đùa ct vi anh này, cãi ln vi anh kia, li “đc thng” ri mi hn h b v đn Th Cc, ng ra làm mt gic đến sáng.

Giá phng trong túi sn tin thì A Q đi đánh bc. Gia mt đám người xúm nhau ngi xm, A Q mt đm đìa nhng m hôi là m hôi chen ngay vào, tiếng nói giòn hơn ai hết.

– Này, ca Thanh lang, bn quan đy !

– M l !

Bác nhà cái va m va xướng, mt cũng đm đìa nhng m hôi là m hôi.

– Thiên môn l … Bao nhiêu ca giác cho v l ! Ca nhân và Xuyên đường đ li l! Tin A Q đâu ? Đưa đây !

– Ca Xuyên đường mt quan này ! Quan năm này !

Gia by nhiêu tiếng xướng ngân nga đó, tin ca A Q c thế dn dn lun vào túi mt bn người khác, mt cũng như mt y, cũng đm đìa nhng m hôi là m hôi. Cui cùng, A Q đành tháo ra ngoài vòng, đng sau lưng bn con bc mà nhìn vào và hi hp thay cho k khác, cho đến lúc tan sòng mi ngm ngùi tr vào đn Th Cc, đ hôm sau s li vác cp mt sưng húp đi làm thuê.

K ra “mt nga biết đâu không phi là mt điu may cho ông già ca i”. Đã có ln, A Q bt hnh được luôn mt canh bc, nhưng ln y cơ h li như là tht bi.

Đêm hôm y, làng Mùi rước thn. Theo l thường, làng có t chc mt đám hát. Bên rp hát, cũng theo l thường, có my sòng bc. Đi vi A Q, tiếng trng, tiếng phèng la bên rp như phng pht đâu ngoài mười dm đường xa di li. Ch có tiếng xướng ca nhà cái là y nghe rành mch. Y được luôn my hi. Tin đng thành bc hào, bc hào thành bc đng, bc đng cht dn dn thành mt đng ; A Q đc ý, mt mày n hn lên.

– Này ! Thiên môn hai đng này !

A Q không biết rõ ai đánh nhau vi ai và vì c gì, ch thy tiếng mng chi, tiếng đm đá c ào ào lon x c lên, choáng c đu óc mt hi khá lâu. Lúc y ngi dy được thì lũ con bc đã biến đâu mt, c bn người xung quanh hi nãy cũng không thy mt ai na ! A Q cm thy có my ch đau ran lên như va b my qu đm, my cú đá vào người. Trước mt y, mt bn đng nhìn ra v ngc nhiên. A Q bàng hoàng chy v đn Th Cc, ri đến lúc đnh được thn hn thì mi sc nh ra rng đng tin camình cũng bay đâu mt ri. Trong ngày hi, bn phường bc đu là người t chiếng, biết dò đâu cho ra manh mi ?

Rõ ràng mt đng bc đng trng xóa lên đó, mà li là ca mình, thế mà bây gi biến đâu mt ! C cho là “con nó cướp ca b đi” và t mng mình là “đ con sâu” cũng vn không khuây được. Ln y, A Q mi hơi cm thy ni đau kh ca mt cuc bi trn tht tình.

Nhưng chng my chc là A Q li đã chuyn bi thành thng. Y s dang cánh tay phi lên, rán hết sc đánh vào mt y luôn hai bt tai, đau ran lên. Đánh xong, y hình như đã h d, ta h người đánh là mình là người b đánh bi li là mt “mình” nào khác … Ri mt lát, y có cm tưởng rng y va mi đánh mt đa nào y, mc dù còn đau nhc c mt mũi. Y h lòng h d ng lưng xung giường.

Sau lúc nhà h Triu mt cướp thì phn đông dân làng Mùi va thích chí va s hãi. AQ cũng vy, y va thích chí va s hãi.

Nhưng bn hôm sau, gia lúc đêm khuya, y bng b bt lên huyn. Gii ti đen. Mt toán lính, mt đi tun đinh, mt đi cnh sát, năm tên mt thám, lng lng đi v làng Mùi, tha lúc đêm ti mò mò, vây kín ly đn Th Cc, lp ngay my khu súng liên thanh chĩa mũi vào trong đn. Nhưng AQ không h xông ra. Mt hi khá lâu, trong đn vn im phăng phc, tuyt không đng tĩnh gì c. Viên lãnh binh st rut, phi treo hai vn quan tin thưởng, mi có hai chú tun đinh mo him trèo tường vào. Thế ri, trong ngoài hưởng ng cùng nhau, toán quân thc vào mt lot, tóm ngay được AQ. Mãi đến lúc b lôi ra ngoài ca, đng bên khu súng liên thanh, AQ mi hơi tnh gic … V huyn, tri va đúng trưa. Người ta dt y ti mt nha môn đã nát, ri b quanh năm sáu góc đường na, người ta đy y vào gian nhà nh. Y đương bước thp bước cao đi vào thì cái cánh ca làm bng nhng súc g nguyên phiến đã đóng sp ngay li sau gót chân y. Ba mt khác đu là nhng bc tường vôi. Nhìn k vào trong góc phòng, y thy hai người khác đã đy t trước.

AQ bng hi hp nhưng không ly làm kh s. S là gian phòng này so vi cái bung ng ca y đn Th Cc k còn cao ráo, sáng sa hơn nhiu. Hai lão kia xem chng cũng đu là nhà quê c. Y dn dà trò chuyn hi thăm. Mt lão nói:

– T b bt là vì ông ni t còn thiếu c C mt món n cũ.

Còn lão kia thì ch biết vì sao mà b bt c. H hi AQ … nhanh nhn tr li:

– T à! T đnh làm gic!

Chiu hôm y, người ta li dt AQ đến mt công đường to. Mt lão già đu trc ngi trên cao. AQ nghĩ bng: lão già này chc là mt lão sư c hn … Nhưng nhìn thy mt toán lính đng sp hàng dưới và mười my người na hai bên, đu bn áo dài, người thì đu cũng trc như lão già, người thì đuôi sam dài có mt thước xõa xung như lão Tây gi, người nào người ny, mt b c tht, hm hm nhìn AQ. AQ biết ngay rng: lão trc này chng phi là tay va. Thế là my khp đu gi ca y t nhiên như rã hn ra, và y quỳ sp xung. Bn áo dài nt n om sòm:

– Đng mà nói! Không phi quỳ!

AQ xem chng cũng hiu h nói gì, nhưng không tài nào đng dy được. Cái thn xác mà hin gi phút này y không t ch được na ch c ngã sp xung. Thế là y đành c thế mà quỳ.

– Quen cái thói nô l!

Bn áo dài mng, ging khinh b, nhưng ri cũng không bo y đng dy na.

Lão già đu trc nhìn thng vào mt AQ, nói rt thong th, rõ ràng:

– C thú thc đi là hơn, khi phi tra kho thêm kh. Ta biết hết ri! Thú đi ri tha cho …

Bn áo dài cũng quát to lên:

– Khai đi!

AQ nghĩ ngi, p úng khá lâu, ri tr li tiếng được tiếng mt:

– Con vn có ý đi đu …

Lão già hi, ging rt là hòa nhã:

– Vy thì sao không đến?

– Thưa lão Tây gi nó không cho …

– Nói by! Bây gi mi nói thì chm quá ri! Hin nay bn đng đng vi mày đâu?

– Cái gì kia ?

– Bn ăn cướp nhà h Triu hôm trước y mà?

– Nào chúng nó có li gi con đâu? Chúng nó t mình chúng nó chuyn đi.

Nhc li chuyn đó, AQ còn ra v căm tc.

– Chúng nó đi v đâu? Khai ri ta tha cho. Ging lão trc nói rt là ngt ngào.

– Bm, con không biết. Nào chúng nó có gi con đâu!

Ri thy lão trc nháy mt cái. Thế là AQ li b dn v tri giam. Đến sáng hôm sau, y mi b lôi ra ln na.

Quang cnh công đường vn như ngày hôm qua. Ngi trên vn cái lão trc đu hôm qua. AQ vn quỳ sp xung đt. Lão trc đu ngt ngào hi:

– Còn mun nói thêm gì na không?

AQ nghĩ chng biết nói gì, s tr li:

– Không .

Ri mt lão áo dài đưa mt t giy và mt qun bút đến trước AQ nhét vào tay AQ lúc đó cơ h “hn rơi phách rng”. S là ln này là ln đu tiên bàn tay ca y mi có liên quan đến mt cái qun bút. Y còn chưa biết cm thế nào thì người đó đã ch cho y mt ch trên t giy, bo ký vào đy. Y tay nm cht ly qun bút, ming lm bm thưa, va s hãi, va xu h:

– Con … Con … không biết ch !

– Thế thì đ cho tin, vo đy mt cái vòng tròn vy!

AQ đnh v mt cái vòng tròn, khn mt ni là tay cm bút c run đây đy. Người kia phi đem t giy gii rng lên trên mt đt h y. Y bèn nm bò xung, rán hết sc bình sinh, v mt cái vòng. S người ta cười, y quyết v cho tròn. Nhưng cái bút đáng ghét kia không nhng nng quá th mà li không chu cho y điu khin. C tng khúc, tng khúc mt, y đu các nét v li, nhưng h cái vòng sp khít thì cái bút li chch ra ngoài. Thành th ch v được mt cái hình xiên xo, méo mó in như là ht dưa.

AQ còn thn v ch mình v không được tròn, nhưng người kia không đ ý đến, đã ging ly bút, giy ri. Thế ri mt ti li đem y tr v tri giam như cũ.

V đến tri giam ln th hai này, AQ cũng không ra v bun bã cho lm. Y nghĩ rng: “Người ta sinh ra trong tri đt thì tt cũng phi có lúc b dt vào dt ra trong ngoài mt cái tri giam, có lúc cũng phi nm ly qun bút mà v mt cái vòng tròn. Ch có v không được tròn thì mi tht là cái vết nhơ nhuc trong đi mình mà thôi”. Nhưng chng my chc y đã quên ngay và tâm hn y đã thnh thơi hn. Y nghĩ bng: “Con cháu t ngày sau hn là v được tròn trĩnh hơn t bây gi!”, ri ng thng.

Nhưng đêm y, có mt người không ng được. y là c C. C rt bt bình vi ông lãnh. C thì ch trương rng: cn nht là phi hi cho ra tang vt, mà ông lãnh thì bo: phi ra oai cho chúng nó s. Gn đây, ông lãnh đã khinh c ra mt. Ông ta đp bàn đp ghế nói:

– Phi giết mt thng cho trăm nghìn thng khác s ch! Ông xem, tôi ra làm cách mng chưa được hai mươi ngày tri mà đã xy ra mười my v ăn cướp, thế mà không v nào truy ra c, còn gì là th din ca tôi! Bây gi truy ra được ri, ông li nói ngang. Không được! Vic này là phn vic ca tôi …

C C bí, ch biết tr li thế nào … Nhưng c vn gi ý kiến ca c và nói rng: nếu không tìm cho ra tang vt thì c s lp tc t chc bang bin. Ông lãnh tr li:

– Cái y tùy ý ông.

Vì vy, ti hôm y c C không ng được mt tí nào. Cũng may hôm sau, c không h t chc.

Ln th ba, người ta dt AQ ra ngoài tri giam, tc là ngay sau cái đêm c C không nhm mt t đu hôm sut sáng. AQ ra đến công đường vn thy cái lão trc chiếu l ngi đy. AQ cũng chiếu l quỳ sp xung.

Lão trc li c ngt ngào hi:

– Thế còn mun nói gì na không?

AQ nghĩ mt hi, ch biết nói gì c, tr li:

– Bm không !

Bn áo dài, áo ngn lin khoác cho y mt cái áo vi tây trng trên có my ch mc đen. AQ ly làm bun kh vô cùng là vì cái áo đó hơi ging áo đi tang; ăn bn như thế s có “xúi quy” chăng? Nhưng ngay lúc y, người ta đã bt y trói cánh kh li và lôi ra khi nha môn ri.

AQ b người ta đy lên mt chiếc xe không mui, ngi chung vi my chú áo cc. Tc thì xe m máy. Mt toán lính và my chú tun đinh vác súng đi trước, hai bên đường rt nhiu người hếch m đng xem. AQ không biết phía sau có nhng gì. Bng y cht nghĩ rng: hay là chúng nó đưa mình đi cht đu! Hong quá! Hai mt y quáng hn lên, ri hai tai c nghe vù vù. Y dường như ngt đi. Nhưng y cũng chưa ngt hn, có lúc lo s, có lúc thn nhiên. Y cm thy rng: người ta sinh ra trong tri đt, trước sau cũng có th có mt ln b cht đu!

Nhưng AQ còn nhn ra đường li, và hơi ly làm l sao li không đi thng ti trường chém? Nào y có biết đâu rng bây gi người ta còn đem y bêu ph đ cho mi người trông thy đã. Nhưng dù có biết thế chăng na thì y cũng ch nghĩ rng: người ta sinh ra trong tri đt, trước sau cũng có mt ln phi bêu ph đ cho mi người trông thy như vy!

AQ bây gi đã v l ra ri! Đây là con đường quanh ra trường chém ri! Y thn th nhìn ra hai bên đường. Hai bên đường, người xem như kiến. Tình c, trong đám đông, y bng thy mt vú Ngò. Đã lâu không gp vú, thì ra vú đã lên huyn làm công. AQ bng thn thy mình không có khí phách đ hát lên vài câu. Bao nhiêu tư tưởng cun cun trong đu óc y như mt cơn lc. Bài “Gái góa thăm m” hát lên cũng chng oai v gì; còn câu “Ăn năn đà quá mun” trong tn “Long h đu” xem ra cũng yếu lm. Thôi thì hát câu “Th chp cương tiên tương n đ” vy! Ri y dang tay lên. Lúc đó y mi nh ra rng hai tay y đã b trói cht. Vì vy mà y cũng ch hát câu “Th chp cương tiên” na.

“Hai chc năm sau s có …” Gia lúc ngn ngang trăm mi, AQ bng pht ra mt câu xưa nay y chưa h nói được bao gi. Tht là không có thy mà vn c có th gii được.

– Hay lm!

Mt tiếng gào như tiếng sói gm lên gia đám người.

Chiếc xe c đi thng. Gia by nhiêu tiếng khen n ào, AQ liếc mt nhìn vú Ngò. Nhưng hình như vú không thy AQ, ch đng tht thn nhìn my khu súng trên vai bn lính.

AQ li nhìn vào đám người đang reo hò.

Trong giây phút này, tư tưởng AQ li cun cun lên trong đu óc y như mt cơn lc. Bn năm v trước, y đã gp phi mt con sói đói c theo riết ly y, đnh ăn tht y. Lúc by gi, y s tưởng chết ngt đi. May sao trong tay còn có mt con dao ra y mi liu mng cm c v được đến làng Mùi. Đến nay, y còn nh mãi đôi mt con sói va d tn, va khiếp s, c lp lánh lên y như hai ngn la ma trơi, ch mi đng xa trông mà đã nghe đau nhói c da tht. y thế mà trong gi phút này, AQ li gp nhng cp mt ghê tm hơn thế, ghê tm như chưa bao gi ghê tm bng, va l đ, va sc bén, gn mà như xa, theo riết y, không nhng nut chng li nói ca y mà chc cu xé thân hình y.

Ri nhng cp mt đó li hòa thành mt khi cu xé c tâm hn y na.

– Cu tôi vi, i tri ơi!

Nhưng AQ không nói nên li được. Mt y đã ti sm li, tai nghe vù vù: y cm thy thân hình y tan ra thành tng ht bi.

*

V nh hưởng lúc đó ca s vic trên đây thì rõ rt nht li là nhà c C. C nhà c đu rên r v s quan tư không chu tìm cho ra tang vt. Sau na là nhà C C h Triu. Không nhng trong lúc lên huyn đi báo, cu Tú đã b bn cách mng không tt nó ct mt cái đuôi sam, mà nhà c li còn phi np hai vn quan tin thưởng cho hai tên tun đinh đã mo him trèo tường vào bt AQ hôm trước. Thành ra c nhà c càng rên r tn. Hai gia đình này t đy v sau đu có v điêu tàn như các bc “di lão”.

Còn như v dư lun, thì c làng Mùi đu nht trí công nhn rng: AQ không phi là người lương thin, chng c là y đã b bn. Vì rng: nếu là người lương thin thì sao li b bn kia chú! Trên huyn thì dư lun không ly gì làm hay lm. Phn nhiu h không tha mãn. H bo: bn người trông không vui mt bng chém. Mà cái tên t tù kia trông bun cười thế nào y. Đã b đưa đi bêu ph mt hi như vy mà cũng không hát lên được mt câu, thành ra đi theo nó bao nhiêu đường đt, ch mt công toi.

Ti hôm mười bn rng ngày rm tháng Chín niên hiu Tuyên thng năm th ba, tc là hôm AQ bán cái rut tượng cho chú Triu Bch Nhn, vào hi canh ba, lúc bn gi, mt chiếc thuyn ván, mui đen, khá to ghé vào bến trước nhà h Triu gia lúc đêm khuya tri ti mò mò, dân làng đang ng say, không ai hay biết gì hết. Và chưa m sáng thì chiếc thuyn đã ri khi bến, ch có my người trông thy mà thôi. Sau lúc đã dò la, thm thì thm tht cùng nhau khá lâu, người ta mi biết rng: chính là thuyn nhà c C.

Thuyn nhà c C đã đưa đến cho làng Mùi mt ni lo âu hết sc ln. Chưa đúng ng, c làng đã nhn nháo hn lên. Chiếc thuyn này v đây đ làm gì thì nhà c Triu hết sc gi bí mt. Nhưng trong các quán rượu và các hàng nước, đâu đâu người ta cũng đn dy lên rng: bn Cách mng sp vào huyn nên c C chy v làng lánh nn. Ch có thím By là bo không phi. Thím y nói: ch có my hòm qun áo cũ trên c C gi xung nh gi h, nhưng c Triu không nhn và gi li ngay. Ch là cu Tú Triu và c C xưa nay không tương đc gì, cho nên trong lúc hon nn, hai nhà nht đnh không có th san s ni lo ni bun cùng nhau. V li thím By ngay bên cnh nhà c Triu, thy tn mt, nghe tn tai, cho nên chc hn là không sai.

Mc dù như thế, tiếng đn vn lan rng ra. Người ta bo nhau: hình như c C không v, nhưng c có viết mt bc thư rt dài đ làm thân vi C C. C C làng ta cũng đã nghĩ li, và c cho rng: cũng ch có hi gì nên đã cho gi cái hòm li. Cái hòm y hin gi nhét dưới gm giường c bà nm. Còn như tin tc v bn Cách mng thì có k nói chính ti hôm qua chúng nó đã vào huyn ri, chú nào chú y áo giáp bch, mũ bch, ăn bn trng toát mt lot đ tang cho vua Sùng Chính.

Xua kia, AQ đã my ln nghe người ta nói đến cách mng. Năm nay, y li đã thy chém bn Cách mng đ va ri. Nhưng trong óc y đã có sn mt ý kiến chng biết ngun gc t đâu cho rng: làm cách mng tc là làm gic; làm gic tc là báo hi y. Vì vy nên xưa nay, y vn ghét cay ghét đng bn Cách mng. Ng đâu chính bn đó đã làm cho c C danh giá khp vùng như thế kia mà cũng phi s, thì y cũng đã hơi ly làm “lác mt”. Hung na là y li thy lũ đàn ông đàn bà khn nn làng Mùi cung quít lên như vy, thì y càng khoái chí. Y nghĩ bng: “Cách mng cũng hay! Cách m cái mng lũ chúng nó đi! Ghét quá đi mt! Gin quá đi mt! … T, t cũng s đi đu hàng cách mng.”

Gn đây, AQ túng thiếu, thành th y cũng có ý bt bình. Phn thì trưa hôm y, bng đói, ung hai bát rượu, cho nên y càng choáng váng say. Y va nghĩ ngi va ro bước, tâm hn li nghe nh nhàng hn h lên. Ri ch biết thế quái nào mà bng y đã tưởng tượng ngay rng y là người cách mng, và c bn dân làng Mùi đã thành “tù binh” ca y c ri! Trong lúc đc ý, bt giác y hét to lên my tiếng:

– Làm gic nào! làm gic nào!

Dân làng Mùi by gi đu nhìn AQ bng cp mt s hãi vô cùng. Điu đáng thương hi đó xưa nay y chưa tng thy. Thành ra y thích chí vô hn, chng khác gì nng tháng sáu mà được ung nước đá vy! Y càng hn h ro bước và nói to:

– Hay lm! T mun gì s được ny! T ưa ai là người y được nh!

Cc, cc, tùng, tùng! Ăn năn đà quá mun! Ch vì quá chén mà Trnh hin đ b giết oan … a … a … Tùng tùng, tùng tùng, cc … Cc cc, tùng tùng … Th cp (i i i) cương (i i) liên (i-a) tương n đ.

Trước nhà C C h Triu, hai b con và hai người bà con chính tông ca c đang đng xúm cng bàn v cách mng. AQ không trông thy, c ngang nhiên ro bước và vn hát:

– Tùng ! tùng …

– Này bác Q ơi!

C C gi khe kh và có v s st.

Xưa nay, đã bao gi AQ nghĩ người ta li có th kết lin ch “bác” vi tên mình đ gi. Vy nên y cho rng người ta còn nói chuyn gì đâu đâu y, ch chng liên can gì đến mình. Y c hát:

– Cc, cc, cc, … Tùng … tùng … tùng.

– Bác Q này!

– Ăn năn đà quá mun, à …!

Cu Tú đành phi gi thng:

– AQ à!

Lúc đó AQ mi dng chân, nghếch đu li hi:

– Cái gì thế?

– Bác Q này … Đ này …

C C bng không biết nói gì na

– Đ này! … phát tài ch?

– Vâng ! Phát tài hn ch l! Mun gì là được ny!

– À, à bác Q này! Bn mình là bn nghèo vi nhau c, thì chc chng l gì …

Triu Bch Nhn rt rè nói, c ý dò xem ý t nhà cách mng như thế nào.

– Bn nghèo à? Anh li không phong lưu bng my tôi y à?

Va nói xong, AQ đã bước đi.

My người nhà h Triu nghe mà phát khiếp, đng lng đi mt hi. Chiu hôm y, hai b con nhà h Triu bàn bc cùng nhau, cho mãi đến lúc đ đèn mi thôi. Còn chú Triu Bch Nhn va v đến nhà là ci ngay cái rut tượng, bo ch v giu kín vào dưới đáy hòm.

AQ hn h nh bước trên con đường làng mt hi khá lâu. V đến đn Th Cc thì y đã tnh rượu hn. Chiu hôm y, lão t đi vi y cũng t y nhã nhn khác thường, mi y ung chén nước trà. Y nài lão thết y luôn hai khu bánh na. Ăn xong, y còn ly mt đon nến bn lng thp d và c cái cc nến mang v bung nh ca y, đ đèn lên, mt mình nm ngh. Gi này, bao nhiêu ý nghĩ tt đp, bao nhiêu nim vui mà y không tài nào t nên li, đang nhy múa trong đu óc y ging như ngn đèn đêm nguyên đán vy:

“Làm gic! Cũng vui đy ch! Mt bn làm cách mng tuyn là mũ bch, áo giáp bch, ai ny tay cm dao bn, roi st, lu đn, súng trường, nng ba chia, câu liêm chy c đến đn Th Cc gi: “AQ! Chúng ta cùng đi, đi!” Thế là cùng nhau đi …

Lúc đó ti dân làng Mùi khn nn trông mi bun cười! Chúng nó s quì ràn rt xung van xin:”AQ tha chết cho tôi đi!” Nhưng ai mà nghe chúng nó! Thng cu D. đáng ti chết trước. Ri C C h Triu, c lão Tú na, c thng Tây gi na … Có nên tha thng nào không nh? K ra lão Vương Râu thì tha ra cũng chng h gì, nhưng bt tt!

“Đ đc, thì c vào thng nhà C C phá ngay cái rương ra xem … Tin đng … vàng bc … áo sa … Mà trước hết phi khuân ngay cái giường Hông-kông ca m Tú v đn Th Cc cái đã … Ngoài ra, còn b bàn ghế nhà h Tin cũng chuyn v nt. Hay là ta dùng ngay b ca nhà h Triu vy? L c nhiên mình bt tt phi b tay ra khuân vác. Bo thng cu D. khiêng đi, mau lên! Chm là tát vào mt …

” Lão Triu Tư Thn có con em, nhưng xu quá! Còn con gái thím By Trâu, vài năm na hng nói chuyn … V lão Tây gi … con này đã chung ch vi mt thng đàn ông không có đuôi sam … Chao! Tm … Th đàn bà y ch ra trò! M Tú Triu phi mt cái là trên mi mt có mt cái so! Mà … con m vú Ngò lâu nay đi đâu nh? Bc mt ni là cái bàn chân ch ta to quá! …”

Gia lúc đu óc còn ri beng vi by nhiêu ý nghĩ thì AQ đã ngáy khò khò. Cây nến bn lng va cháy mt đ dăm phân, ngn la lp lòe chiếu vào cái ming hoác rng ca y.

“Ha! Ha!” AQ bng git mình dy, kêu to mt tiếng ri nghếch đu lên, hong ht nhìn quanh nhìn qut. Nhìn thy đon nến bn lng vn còn, y li ng người ra ng.

Ngày hôm sau, AQ thc dy rt mun. Y chy ra nhìn trên con đường làng, thì đâu vào đy, ch có gì thay đi. Mà cái bng ca y nghe vn đói! Y ngm nghĩ hi lâu cũng ch nghĩ ra cái gì c. Nhưng bng hình như y đã có mt quyết đnh gì, ri cũng chng biết là vô tình hay hu ý, y li nh bước ln đến chùa Tĩnh tu.

Sau bc tường có tr hai cánh ca sơn đen, cnh chùa vn vng lng như mùa xuân đ n. AQ ngm nghĩ mt chc, ri bước ti gõ ca. Mt con chó sa t trong chùa sa ra. AQ vi vàng nht ly mnh gch v bước ti gõ mnh vào cánh ca. Gõ mãi đến lúc cánh ca đy nhng vết gch đó mi nghe có tiếng người ra m.

AQ vi nm cht ly my mnh gch trong tay, đng theo thế mã b, sn sàng cm c vi con Mc. Nhưng ca chùa ch hé ra mt tí, con Mc cũng chng thy xông ta. Nhìn vào, ch thy sư bà hôm n.

– Bác li ti đây làm gì na kia?

Sư bà hi, ging ht hơ ht hi.

– Cách mng ri! Bà biết không?

AQ tr li vu vơ.

– Cách mng, cách mng ! Đã cách mt ln ri! Các bác còn mun cách chúng tôi đến như thế nào na kia!

Hai con mt sư bà đ bng hn lên.

– Thế nào?

AQ rt ly làm ngc nhiên hi.

– Bác không biết hay sao? Chúng nó đã đến đây”cách” hết ri! Nhà bác không biết đó thôi.

AQ càng ly làm ngc nhiên.

– Ai kia ?

– Lão Tú vi lão Tây gi y mà! …

Tht là mt điu bt ng cho AQ, làm cho y hết sc ngơ ngác. Sư bà thy y mt hn nhu khí, tc thì đóng ca li. AQ li đy ca nhưng không tài nào xô cho ra được na. Y gi mt thôi na, ch mt ai tr li.

Đó là chuyn xy ra bui sáng. Cu Tú bt tin rt nhy, va biết được rng bn Cách mng đã vào huyn đêm hôm trước, cu lin đem đuôi sam qun vòng quanh trên đu, va sáng thì tc tc qua h Tin thăm lão Tây gi, là người xưa nay cu ch ưa tí nào, nhưng ngày nay trong vn hi mi, trong thi kỳ “cùng nhau mưu cuc duy tân” này, hai ông trò chuyn bng dưng thành ra thân mt, rt tâm đu ý hp như hai đng chí. Hai ông hn hò cùng nhau đi làm cách mng. Hai nhà cách mng bàn bc hi lâu mi sc nh ra rng: trong chùa Tĩnh tu còn có mt cái bài v th vua vi my ch “Hoàng đế vn tuế, vn vn tuế …” phi “cách” ngay mi được. Thế là hai ông cùng nhau ti chùa Tĩnh tu làm mt cuc cách mng. Sư bà ra cn tr, nói my câu; hai ông cho là sưng h chính ph Mãn Thanh, nhè vào đu bà ta b ba-toong xung. Cô tiu thì mãi lúc hai ông đi đã xa mi hoàn hn. Kim đim đ nhà chùa li, thì thy cái bài v c nhiên b đp nát ra gia chùa mà cái lư hương Tuyên Đc xưa nay vn đ th trước tượng Đc Quan Âm đã biến đâu mt ri!

Câu chuyn trên đây mãi v sau AQ mi biết. Y ly làm hi hn vì ng quá gic mà l dp, nhưng cũng gin ti chúng nó không ti gi y cùng đi. Y nghĩ li: “L nào chúng nó li chưa biết là mình đã đu hàng cách mng ri hay sao?”

L bái t t nhà h Triu xong xuôi, AQ v đến đn Th Cc thì mt tri đã ln. Y dn dn cm thy hình như trên đi có cái gì là l. Nghĩ đi nghĩ li, y nhn ra rng: nguyên nhân ch vì y trn. Sc nh còn mt mnh áo cc kép, y lin ly khoác vào, ri ng lưng xung cho đến lúc tnh gic, m mt ra thì ánh mt tri đã chói li trên mái tường phía tây bên kia. Y ngi dy, lm bm:

– M kiếp!

Thế ri, cũng như mi hôm sau khi ng dy, AQ bước ra, đi rong trên con đường làng. Bây gi, y không nghe da tht but như lúc trn na, nhưng dn dn y li c cm thy trên đi có cái gì là l tht. Tung như tt c bn đàn bà con gái làng Mùi t hôm nay tr đi bng dưng đua nhau mà h ngươi. C thy mt AQ đâu là chúng nó xô nhau trn bit vào tn trong ca. Thm chí thím By Trâu đã ngót năm chc tui đu ri cũng vy, thím ta cũng hc theo người khác vi vàng ln tránh đi. Không nhng thế, thím ta còn hi h gi đa con gái ca thím non mười tui đu vào nt! AQ ly làm l lùng hết sc. Y t hi: “Quái! sao c lũ chúng nó đ này li đua nhau hc điu b các cô tiu thư như thế là thế nào nh? My con đĩ này rõ khéo! …”

Ri đến nhng ngày sau, AQ càng thy nhiu s l lùng khác na. Mt là lão ch quán rượu nht đnh không bán chu cho y na. Hai là, lão t đn Th Cc cũng nói lm nhm như mun ng ý thúc gic y dn đi ch khác. Ba là, không nh rõ bao nhiêu ngày tri ri, nhưng đã khá lâu, không h có người nào gi y đi làm vt na! Ca hàng rượu không bán chu thì nhn đi cũng xong, lão t mun đui thì ln la còn có th được, ch có điu không ai gi đi làm thì chết đói. Đến thế này thì tht là “m kiếp”!

AQ không tài nào chu ni tình cnh y na. Y đành phi liu tìm đến my nhà ch xưa nay vn thuê y làm vt đ dò xem tình hình, ch tr nhà C C h Triu ra là không dám ti. Nhưng tình hình đã đi khác. Đến đâu là y như trong nhà đã thy mt lão đàn ông mt mũi hết sc kh bước ra xua tay đui như đui ăn mày:

– Không có! Không có! Đi đi! …

AQ cũng ngc nhiên. Y nghĩ bng: nhng nhà này xưa nay vn cn mình làm thuê, thế mà bây gi bng dưng không mt ai có vic gì na c. Nht đnh là có điu gì oái oăm đây ch chng không. Đ ý dò la, y mi v ra rng: bn h có công vic gì là toàn đi gi thng cu Don. Cái thng cu D. là mt thng nhãi con, gày gò, m yếu. Theo con mt AQ thì nó còn thua c lão Vương Râu xm na kia! … Thế mà ai ng chính cái thng nhãi con này li đã ht ngang bát cơm ca y! Bi vy, ln này y tc điên lên hơn ln nào hết. Trong lúc hm hm ro bước, y bng vô tình giơ cánh tay lên, ming nói:

Ngã th chp (i i i) cương (i) tiên cương (i i i) n đ! (Chú gii ca người dch: Mt câu hát tu mã trong các tung c Trung quc. Dch nghĩa: Tay cm con roi st (t) sp đánh mày. AQ vn là khách quen các rp tung!)

My hôm sau, tình c AQ bng gp thng cu D. trước bc tường xế qua nhà C C h Tin. Tc ng có câu: “K thù gp mt nhau thì mt trông thy rõ mười mươi”. AQ bước ti, cu D. cũng dng chân đng li.

AQ mng và lườm cu D. bng mt cp mt rt d tn, ri nh mt bãi nước bt:

– Đ súc sinh!

– T là ging sâu b, tha d chưa?

Câu tr li nhún nhường ca cu D. trái li làm cho AQ càng điên tiết. Nhưng trong tay AQ lúc by gi không sn có mt cây “roi st” nên y đành phi v ti, dang cánh tay ra c níu ly cái đuôi sam ca cu D. Cu D., mt tay gi cht đuôi sam ca mình, còn tay kia c gò ly đuôi sam ca AQ … AQ cũng lt đt đưa cánh tay còn rnh kia ra gi tht cht ly đuôi sam ca y. So vi AQ đ trước thì sc vóc cu D. thm vào đâu. Nhưng gn đây, phi nhn đói, y cũng gày gò, m yếu không khác gì cu D. … Bi vy, lc lượng hai bên đch th tht là tương đương. Bn cánh tay ging co ly hai cái đu, hai lưng cũng đu gò cong hn li, in bóng lên bc tường vôi trng xóa nhà h Tin thành mt đường vòng cung y như mt cái cu vng màu chàm, lâu có đến na gi đng h là ít.

Nhng người đng xem hình như mun hòa gii, nói:

– Ho l, Ho l!

Mt bn khác cũng gào to lên:

– Ho, ho! (Li người dch: Ho trong tiếng Trung quc còn có nghĩa là thôi, thôi.)

Không rõ h có ý hòa gii hay là khen, hay là xúi gic. Nhưng c hai chú đu không ai nghe thy gì c. H AQ tiến lên ba bước thi cu D. lùi li ba bước, ri c hai đng li. Mà cu D. bước ti ba bước thì AQ li lùi ba bước, ri c hai li đng li. Có đ ngót na gi, hoc gi hai mươi phút cũng nên – làng Mùi không có đng h nên khó nói cho đích xác – đu hai chú đu bc hơi lên, m hôi trán chy đm đìa … Bng thy AQ b tay ra. Ngay lúc y, cu D. cũng b tay ra nt. C hai chú cùng mt lúc đng thng dy, cùng mt lúc lùi ra xa, ri c hai ln vào đám người đng xem.

AQ còn ngonh đu li:

– Nh ly nhé ! Con m mày !

Cu D. cũng ngonh đu li, chi bi:

– Con m mày, nh ly nhé !

Trn “long h đu” này kết cc đi khái có th nói là “bt phân thng ph“. Không biết khán gi có được hài lòng lm không, bi vì không nghe ai bàn tán gì. Nhưng vn không mt ai gi AQ đi làm thuê c.

Mt hôm, tri m, gió thi hiu hiu có khí v tiết hè. Thế mà AQ vn rn rn rét. Tuy vy, rét cũng còn có th chu được. Kh nht là cái bng đói. Mn bông, mũ lông cu, áo, đu không còn cái nào na. C cái áo chn bông cũng bán ri. Bây gi còn mt cái qun, ch nh cũng ci nt đi hay sao? Còn như cái manh áo kép rách kia thì đem biếu người ta đóng gót dép ha có k ly, ch đem bán thì mt đng xu cũng ch đt! Đã nhiu phen, AQ nhng ước ao bt được chui tin con nhà ai đánh rơi gia đường, nhưng chưa h thy chui nào c. Cũng li nhiu phen, y c nhìn k c bn góc nhà y , may có thy gì chăng, nhưng bn góc nhà vn trng không, có gì đâu! AQ bèn quyết chí đi kiếm ăn vy.

Trên con đường làng, AQ lang thang đi kiếm ăn. Y nhìn thy nhng quán rượu, nhng hàng quà, hàng bánh xưa nay vn quen. Nhưng y đu lng đi qua, không nhng không dng chân li mà cũng không có ý thèm thung gì c. Điu AQ ước ao bây gi không phi nhng thc đó. Y ước ao nhng gì, chính y cũng không rõ.

Làng Mùi vn là mt làng bé nh, đi ch my chc là cùng làng. Trước làng có nhiu rung sâu, trông toàn mt màu xanh mướt ca m non. Gia đng, mt vài chm đen đen, tròn tròn có v linh đng: y là my chú nông phu đang cm ci làm vic. Nhưng AQ bng đâu nghĩ đến vic thưởng thc cái cnh vui v đó ca đng quê. Y c cúi đu ro bước. Y cm thy cnh đó không dính dáng gì vi vic y đi kiếm ăn c. Mt lát sau, y đến chùa Tĩnh Tu.

Xung quanh chùa cũng có mt cánh đng sâu. My bc tường quét vôi trng ni hn lên gia cánh đng xanh thm. Đám đt mé sau nhà chùa, gn bc tường đt thp, là mt vườn rau. AQ do d mt lúc, nhìn quanh nhìn qut mt lúc, không thy mt ai qua li. Y trèo lên tường, níu ly cành h th ô. Đt sét đu tường lác đác rã xung. Chân y cũng run lp cp. Cui cùng, y v được mt cành dâu, phóc ngay vào trong vườn. Trong chùa, góc này rt là sm ut. Ch him điu đây không có rượu, không có bánh bao, không có mt thc gì “nhai được” tt c. Gn bc tường phía tây, có mt lùm tre, dưới lùm tre có nhiu búp măng, khn ni by nhiêu măng li toàn là măng chưa nu. Còn my lung rau thì th đã kết ht, th đương đâm bông, th thì già ci. Cay đng như mt cu đ hng thi, AQ chm chm đi ln ra mé trước. Nét mt y bng hn h hn lên. Y va trông thy my vng c ci. Y ngi xm ngay xung, rt my gc. Thot tiên, mt cái đu tròn tròn lù lù ra t trong ca nách. Cái đu y va lù ra li tht vào ngay: rõ ràng là cô tiu hôm n. Xưa nay, lũ tiu này, AQ xem bng rác. Nhưng đi cũng phi tùy thi thế, cho nên AQ lt đt nh bn gc cái, ngt lá vt đi ri nhét c vào thân áo. Gia lúc đó thì sư bà va trong chùa đi ra.

– Nam mô a di đà Pht! AQ này, sao li nhy vào vườn mà ăn cp ca nhà chùa làm vy! Ái chà! Nam mô a di đà Pht! Ti chết! Ái chà chà! … Nam mô a di đà Pht!

AQ chân bước, mt nhìn quanh, nói:

– Ai nhy vào vườn nh trm ci nhà bà? Bao gi nào?

Sư bà ch vào thân áo:

– Bao gi na? Đy kia! …

– Đây là ca nhà bà đy à? Bà gi lên xem nó có thưa không? …

AQ chưa nói xong đã b chy … S là mt con chó đen to tướng đâu chy thc ra đui. Con mc này vn nm đng ca trước, chng biết vì l gì bây gi li tót mãi ra tn sau này. Con chó va đui va cn, và sp đp mt miếng vào ngang đùi AQ. May sao, t thân áo mt c ci té ra. Mc ta git mình mt cái, đng dng hn li. Trong lúc y, AQ đã trèo lên cây dâu, nhy phc qua tường, ri c người ln c ci cũng lăn nhào ra mái ngoài. Trong vườn, dưới gc cây dâu, ch còn con Mc đng cn ăng ng và sư bà đng nim pht.

AQ nhng áy náy lo rng cô tiu s li th con Mc ra đui theo. Lt đt, y nht my c ci ri cm đu chy. Dc đường, y còn nht thêm my hòn đá phòng b. Nhưng không thy nó ra, y vt đá, va chy, va gm c ci, va nghĩ bng “Vùng này ngó b làm ăn chng xong! Ta đi lên huyn vy!”

Gm hết ba c ci, AQ nht quyết s lên huyn.

V NHNG CHUYĐC THNG CA AQ

Tiếng rng AQ bao gi cũng “đc thng”, nhưng tht ra mãi đến ngày được C C nhà h Triu tát cho my tát tai vào mt thì y mi ni tiếng hn.

Đưa hai quan tin rượu knh bác khán xong xuôi ri, AQ ut c v nhà, ng lưng xung giường, nghĩ bng: “Thi bui này, hết ch nói ! Con đánh b !” Nhưng y li sc nghĩ ra rng: C C nhà h Triu oai v biết bao nhiêu mà mình cũng xem như là bà con mình, cho nên y li dn dn t v đc ý. Ri y đng dy, hát bài “Gái góa thăm m” và đi ti quán rượu. Trong lúc đó, y có cm tưởng là C C nhà h Triu vn là nhân vt oai v hơn ai hết.

Nói nghe ra có v lnh lùng, nhưng t hôm AQ b đánh, qu nhiên người làng đi vi y xem chng kiêng n hơn trước nhiu. Thy vy, AQ nghĩ bng: “Hn có l bi vì mình là bc b C C nhà h Triu !” Tht ra, nào có phi thế. Theo l thường, làng Mùi nếu tên Kèo đánh tên Ct, anh Ba đánh anh Năm thì xưa nay chng ai đ ý đến c. Nhưng nếu có dính dáng đến mt nhân vt “xù” như là C C nhà h Triu chng hn thì mi có tiếng đn. Lúc đã có tiếng đn thì không nhng người đánh đã có danh có giá mà luôn c người b đánh cũng nh đó mà ly lng. Còn như nói đến s phi trái thì nht đnh là li v AQ ri, không cn phi bàn na. Ti sao vy? Thì c l C C nhà h Triu li có th có li được hay sao? Nhưng, nếu AQ có li, thì sao người ta li có v kiêng n y hơn trước? Nào ai biết đâu đy ! K xuyên tc thì cho rng hoc gi là vì AQ nói y là bà con vi C C h Triu, tuy b đánh đy, song người ta vn e rng AQ nói cũng có phn nào đúng, thà kiêng n y chút đnh có l cũng êm hơn. Nếu không phi như thế thì có th nói là AQ cũng như con bò thái lao tế thánh, tuy cũng ch là mt con vt, chng khác con dê, con ln thường, nhưng đã được Đc Thánh ngài nhúng đũa vào ri thì bao nhiêu tiên nho đ bác nào dám đng vào na !

T đó AQ đc ý được my năm ròng.

Ri, đến mùa xuân năm n, AQ say mm bước đi trên con đường làng, bng thy lão Vương Râu xm đang mình trn trùi tri, ngi bt rn bên mt góc tường dưới bóng mt tri. Bt giác, AQ cũng nghe nga ran c mình lên. Cái lão Vương Râu xm này, râu va xm li va lm so, trong làng vn quen gi là lão Vương So Xm, nhưng AQ b bt ch “so” đi. Và AQ khinh lão ra mt. C trong ý t AQ thì so chng ly gì làm l c, ch b râu quai nón kia mi là kỳ quc, mi là chướng mt. Thế ri AQ s ngi xung cnh Vương Râu xm. K ra, nếu là k khác thì chưa hn AQ đã ngi mt cách vô ý vô t như vy. Nhưng lão râu xm này thì s cóc gì mà chng ngi ! Nói trng ra, AQ chu ngi như thế này là v vang cho lão ta lm ri.

AQ cũng ci mnh áo cc đp rách ra, và cũng mn mò, tìm tòi mt lúc. Chng biết vì áo mi git hay vì AQ lơ đnh mà mt hi khá lâu, y ch bt được có ba bn con thôi ! Liếc qua bên cnh thy lão râu xm đã làm luôn mt lúc ba, bn, năm, sáu con, và c con này đến con khác, chét vào răng, cúp nghe đánh “bp” lên tng tiếng mt !

AQ lúc đu còn tht vng, sau phi cáu lên. Làm sao cái lão Vương Râu xm đáng ghét thế kia mà li bt được nhiu rn như vy, còn mình thì ít i thế này, còn gì là th thng na? Y mun tìm cho ra mt hai chú rõ to, thế mà vn không được ! Tìm đi tìm li, mãi mi được mt chú choai choai. AQ nét mt hm hm, nhét vào gia cp môi dày, rán hết sc cúp mt cái, thế mà tiếng cúp li ch tt mt tiếng, vn không kêu to bng Vương Râu xm.

Vết so trên đu AQ đ bng lên. Y vt m áo xung đt, nh mt bãi nước bt, nói:

– Đ sâu róm !

– Đ chó gh, mày mng ai đy !

Vương Râu xm va tr li va ngước mt lên, ra v khinh b.

Gn đây, AQ tiếng được người ta kiêng n và cũng hay lên mt, nhưng gp ti lưu manh trong làng thường cà kha vi y thì y vn e s. Ch có ln này là tinh thn thượng võ ca y li hăng lên ghê lm ! Cái thng râu quai nón xm xoàm c mt kia mà cũng dám nói lếu nói láo à ?

– Thng nào nghe là chi thng y !

AQ đng pht dy, hai tay chng nnh.

– Thng này li nga xương ng ri hn?

Vương Râu xm va nói va khoác áo lên mình, cũng đng dy.

AQ tưởng nó đnh chun, thc ngay vào, cho mt qu đm. Nào ng qu đm chưa bén tm thì Vương Râu xm đã tóm ly AQ git mt cái, AQ long chong ngã sp xung. Tc thì Vương Râu xm níu ly cái đuôi sam, lôi ti bên tường, đnh chiếu l dúi đu vào tường … AQ nghếch đu lên nói:

– Người quân t ch đu khu, ai đi đu sc?

Hình như lão Vương Râu xm này không “quân t” cho lm, nên nó không đếm xa ti câu nói y, c dúi đu AQ vào tường luôn năm cái lin, đon rán sc xô mt cái tht mnh làm cho AQ ngã té ra đng kia có đến năm sáu thước, by gi mi h d, đc ý b đi.

Trong ký c ca AQ tht là chưa bao gi có mt chuyn nhc nhã như thế. S là đi vi Vương Râu xm quai nón kia, AQ cười nó thì có, ch bao gi nó li dám cười AQ? Nói gì đến chuyn đm đá ! Thế mà ln này … nó dám thượng cng chân h cng tay, ai ng như thế được ! Chng l li đúng như người ta nói: vì đc Hoàng đế sp b khoa thi, không cn ly tú tài c nhân na, do đó mà thanh thế h Triu nhà mình t nay kém oai đi. Có thế chúng nó mi dám xem thường xem mình khinh ra mt.

AQ đng ngơ ngác ch hiu thế nào c.

Đng xa có người đi ti. Thì chính là k thù ca AQ. Hn là đa mà AQ xưa nay vn ghét đt mt đi được. y là thng con c C C nhà h Tin. Trước đây, hn có lên hc trường tây trên tnh, ri không biết thế nào li tut sang Nht. Va năm sau, hn v nhà, cp dò c ngay đơ ra, cái đuôi sam cũng biến đâu mt. M hn khóc bù lu bù loa my mươi bn, ri v hn cũng nhy xung giếng đnh t t ba ln lin. V sau m m hn đi đâu cũng nói: “Cái đuôi sam kia là b mt bn côn đ phc rượu cho say ri ct mt đi đy ! L ra cháu nó có th làm quan to ri kia … Nhưng bây gi thì đành phi ch cho tóc dài tr li đã ri mi nói chuyn y !”. Nhưng AQ không chu tin như vy, c gi cu c nhà h Tin là “”thng Tây gi“, là “Hán gian”, h thy mt là chi thm trong bng.

Điu mà AQ ghét cay ghét đng là cái đuôi sam gi ca hn. Đến cái đuôi sam mà cũng gi nt thì còn gì là nhân cách? Thế mà con v hn không biết đường nhy xung giếng mt ln th tư na cho chết quách đi, thì th đàn bà y quyết không phi là hng người chính đính ! …

Lão “Tây gi” đi li gn.

– Thng trc ! Đ con la !

Xưa nay AQ thy hn, vn ch chi thm trong bng. Nhưng ln này vì “chính khí” mà ni gin, và vì mun tr thù, nên trong lúc vô tình y đã tht thành li. Ai ng “thng trc” đã hm hm bước ti, tay cm cht cái ba-toong sơn vàng mà y vn gi là cái gy đi tang. Trong giây lát, y biết ngay là có l hn s đánh, cho nên y trin hết gân, gò c hai vai lên mà ch … Thì qu nhiên, đp, đp ! ta h cái gy kia đã giáng vào đu y ri !

– T nói thng kia cơ mà !

AQ ch đa bé đng bên cnh, phân bua.

Đp ! đp ! đp !

Đy li là vic nhc nhã th hai trong ký c AQ. Cũng may là ngay sau my tiếng đp ! đp ! đó thì AQ đã li ta h cho thế là xong hn đi mt chuyn, và y đã cm thy trong người nh nhõm. V li, “quên” là cái bu bi gia truyn, rt thn hiu ca AQ trong nhng trường hp này. AQ chm rãi đi ti quán rượu, có v đc ý.

Nhưng trước mt y, cô tiu chùa Tĩnh tu đã đâu đng kia đi li. Ngày thường, c mi ln gp cô tiu này là thế nào AQ cũng chi mt câu, hung h hôm nay, sau khi y va b nhc. AQ sc nh điu gì, thế là li ni gin. Y nghĩ bng: Thì ra vì hôm nay ông bước chân ra ca là gp ngay ly mày. Tho nào xúi quy như thế !

AQ bước ti, nh mt bãi nước bt đánh toch mt cái:

– Khc ! Phì !

Cô tiu c cúi đu đi, không ngonh li. AQ sn ti gn cô ta, bng giơ tay xoa ngay vào cái đu va mi co, cười gn lên và nói:

– Con trc ! V nhanh lên, sư c ch kia kìa !

– Nga chân nga tay à?

Cô tiu mt đ bng, va nói va ro bước. Bao nhiêu người trong quán rượu đu cười lên. Thy trò chơi ca mình có người thưởng thc, AQ càng cao hng tn:

– Sư c s được, t li không s được à?

Ri AQ véo mt cái vào má cô tiu. Bao nhiêu người trong quán li cười lên mt thôi na. AQ đc ý. Mun cho by nhiêu “khán gi” được hài lòng, y rán sc véo luôn mt cái na tht mnh vào má cô bé ri mi buông tay.

Sau khi lp được “chiến công” này, AQ đã quên c Vương Râu xm, quên c lão “Tây gi” ri; và hình như bao nhiêu ni bt bình, bao nhiêu điu “xúi quy” ngày hôm y đu đã ra được sch sành sanh. Mà l lùng thay, lúc by gi y nghe hình như người y nh hn đi, nh hơn lúc b my ba-toong đánh đp ! đp ! vào đu na. AQ hn h ta h như bay bng lên tít mãi trên my tng mây.

Xa xa đng kia còn văng vng nghe tiếng cô tiu chi lng trong tiếng khóc: “Cha thng AQ ! Đ tuyt t!”

– Ha ! Ha ! Ha !

AQ cười đc ý.

– Ha ! Ha ! Ha ! Ha !

Bao nhiêu người trong quán rượu cũng cười, cũng đc ý gn bng AQ.

Mt chiếc cu bc trên dòng sông hp, ngăn thành ph vi ngoi ô. Sang khi cu, s thay đi đt ngt. Con đường xù xì lên nhng đá và đt đ. Nhng đa con nít, phn nhiu có mt di bùa vàng buc c áo, gin nhau gia đường, chi đùa nhau cũng khá thô tc. Mt đa bé tí lem luc bước trên hai cng chân chưa vng và khóc bi be. Vài con chó chy nhong nhong, cúi ngi bã mía. Tng khong mt, hai bên mép đường, my đa con gái ngi bán mía, em nh đt ngi cnh đ trông gi luôn.

Hai dãy nhà lp xp ni dài, ca che bng phên chng nghiêng nghiêng hoc bng mành tre rt to nan. Trên giu râm bt, vt phơi trơ trn nhng qun áo bn thu, yếm váy vá chng đp.

Sông l đ lê dòng hp màu vàng đc. V chiu, nht là nhng ngày ch nht hay ngày l, người trong ph ra ngi b sông câu cá. Có người âu phc, có người ra dáng th máy, có my cu hc trò, và không biết ti sao, đôi khi li có c mt bác lính mũ chào mào. H ngi kiên nhn d thường, chn đu cn câu dưới mt hòn gch hoc đá, đon lơ đãng ngm cnh vt hoc nhìn li nhng người đng chơi trên cu nhìn h.

My người đàn bà li xung vo go, ra rau, chè hoc bèo. H cũng có ý đng xa mt tí nhng người đang git yếm váy. H khua tay trên nước my cái cho bt và rác dãn ra theo vòng sóng, đon nhúng r xung.

Đng xa, mt người đàn bà rán sc vung quá đu chiếc chiếu cun dt ri đp lên mt nước rt mnh, khiến n bt nhng tiếng như tiếng súng.

Gia cái xã hi ngoi ô y, Mân sng đã my tháng nay. Anh dy hc mt trường tư trong tnh, sau nhng bui dy, anh tr v túp tranh dng ngay cnh cu, thuê mười đng mt năm. Anh chưa quen thuc hn vi cái xã hi mà anh cho là ô hp y. Nht là nhng lúc nghe hàng xóm chi bi nhau om sòm, anh không nén được phin bc.

Túp lu Mân ti om om. Mi sáng, son và chm bài, anh phi chong ngn đèn du mãi đến by gi. Cái ca s chn song tre, cnh đó kê bàn làm vic, nhìn ra con đường nh dn xung bến sông. Người gánh nước qua li luôn, làm rn trí anh. Nước đng vũng, my con vt đến khong m lc sc, hơi bùn tanh nht, có khi thi hoc, xông lên nc mũi.

Mt s lm l đã đy đa Mân đến cnh này. Chc my người hàng xóm ca Mân chng ai ng rng cái ông giáo quèn va v sng cnh h và có b xơ xác, đã có ln qun tr hàng vn bc. Trước, Mân chung m đn đin vi mt người cùng huyn tên Bc Hói. , đó không phi mt tên Tàu, hay Cao Miên. Nhưng l ra – sau này Mân hi hn và nghĩ li – vi mt cái tên như vy, Mân phi đ phòng hơn mi phi. Có nhng cái tên hình như tin đnh. Hn hói mt na đu, nên có bit danh y. Tên Bc cũng chng hay ho gì, khi nó dùng đ ghép nhng ch kép như: bc ác, bc bo, bi bc.

Qu nhiên, Bc Hói la Mân. Hn nm được mt ch h ca Mân, đâm đơn kin và tranh ly c đn đin. Mân thu vét tin còn li đ theo kin, nên bây gi nghèo xơ xác. Mân có ca người kinh doanh cái óc bao quát công vic và cái khiếu đón đu thi cơ. Nhưng anh đã tin người quá. Bao nhiêu nhng nhà doanh nghip đu có qu tim khô khan và khóe mt nghi k. H ngm gi miếng vi c nhng người tâm phúc. Cũng mt đôi khi Mân đã ng lòng Bc Hói, nhưng đ ri t thn vi mình, t thn vì đã gán cho k khác nhng tình ý mà hn y không có.

Bây gi Mân sng đon tuyt vi mu đi va qua. Anh nguyn quên hết c; anh bóp chết trong lòng hình nh Bc Hói cũng như k nim sâu cay ca mt cuc tht bi đau đn. Ngh lc anh dng mt bc tường cao ngăn hn hin ti vi quá kh. Ca thi cũ, nếu Mân còn gi li cái gì, thì đó là cái kinh nghim v lòng người, càng quý báu vì giá mua càng đt.

được ít lâu nơi ngoi ô, Mân có mt bn láng ging mi. Mt chiu đi dy v, đang đng thơ thn trước ca, Mân thy anh ta chuyn đ đc t xe bò vào túp tranh bên cnh. Anh không nhìn thng vào mt hn, nhưng đoán chng hn trc ba bn mươi. Mt hi sau, ăn cơm xong, anh ra vườn thì li thy hn đng ra tay. Hn quay nhìn sang phía anh, nhưng cúi đu nên anh không nhn rõ được mt hn. Trong bóng hoàng hôn, anh tò mò ngm hn lâu lm. Khuôn mt hn tròn tròn, đu đn, anh ch biết có thế. Cht tiếng reo ni lên ngoài phía sông: hn mt con cá va mc câu, gia s vui mng huyên náo và hơi tr con ca nhng người xem. Hn chưa quen tiếng n ào y, ngước nhìn, và Mân được dp nhn ra mt b mt hin lành, nhũn nhn. Nhưng cùng mt lúc, Mân đt ngt cm thy cái gì như mt phin ry: có l bi anh b bt cht đang nhìn trm hn. Anh bèn quay vào.

Vú già nói cho anh biết là hn sp m mt quán rượu đón nhng ông Xã bác Nhiêu lên tnh: rng hn tên là To. Đàn bà là nhng cơ quan thông tn thc nhy.

Tin báo ca vú già khiến lòng Mân nao lên mt nim gì gn như gin d. Hàng xóm ca anh chưa đ m ĩ hay sao mà hn còn lo t tp li nhng ông Lý toét, nhng bác Nhiêu, chén rượu tht chó vào ri hét oang oang như đ cho c tri nghe!

Chiu hôm sau trong lúc ngi trông nom hc trò làm bài, Mân sc nh li gic mng hi đêm. Có nhiu khi hi c gic mng đã cũ tr li trí nh mt cách đt ngt như thế, trong mt hoàn cnh không liên quan gì vi chuyn trong mng c. Hình như anh đã thy trong chiêm bao mt cnh gì náo đng lm, có đim chút kinh hoàng thì phi, nhưng không nh rõ chuyn gì. Mà hình như gia s hn đn ca nhng hình nh, có thoáng qua bóng dáng người láng ging mi ca anh.

Sau bui dy, trái vi thói thường, Mân đi do quanh vùng anh . Khi qua trước ca hàng rượu, anh quay nhìn vào mt thoáng mau. Không hiu ti sao anh c phi chú ý đến To. Hn đang sp li my phong thuc lào trên quy hàng, sc ngng lên. Hn đon đ chào:

– Thưa ông giáo đi chơi… Ông ghé tm vào chơi xơi nước .

Mân không bng lòng vi mình vì đã đ cho hn bt cht lung mt mình. Anh tr li:

– Cám ơn bác. Đ hôm sau.

Hn có dáng nhã thip, và mt n cười nhũn nhn, d thương. Qun áo sch s, tóc chi gn. Nhưng nhng điu y, không biết ti sao, ch làm Mân ghét thêm hn. Hình như trong anh có tiếng nh thm: Hãy coi chng! Hãy coi chng cái b ngoài y!

Đáp li li mi nhã thip ca hn, Mân đã ly mt ging hơi xng, hoc ít ra cũng khô khan. Nhưng mà anh không thy t thn vì s thiếu l đ kia; trái li anh có mt chút tha thuê trong thâm tâm.

Sau đó my hôm, vú già li nói chuyn vi Mân v người láng ging mi. Vú k rng lúc sáng, mt ông Phó lý ghé vào hàng hn ung rượu, ri ra ch; mt lát sau hn bt được trên bàn cái túi, m ra thy my t bc; hn vi vàng thuê xe ra ch, ri chy sc khp ch tìm cho được người khách lơ đnh kia, giao gi cn thn.

Câu chuyn y khiến Mân càng ác cm vi hn thêm. Anh nuôi sâu cái đnh kiến vô lý rng hn ch có th là mt đa gian tham. Chà! Nếu mt hôm nào đó, người ta bt chp được hn đang pha nước vào rượu, hn Mân s bng lòng vô cùng. Anh gt đui vú già xung bếp. Anh cm thy hơi lo ngi, lo ngi cho lòng t ái, như khi nghe ai đưa lý l đ đánh đ mt tin tưởng hn nhiên nhưng sâu sc ca mình.

Sau cùng, Mân nghĩ ra. Chà, đó ch là mt tn kch dàn mt. Hn đã bày ra kế y đ chiêu khách đến ca hàng mi ca hn. Ông Phó lý nào đó ch là người hn thuê đóng trò. ý nghĩ đó làm cho Mân h hê.

Mt bui sáng, Mân va ra ca, mt toán con nít đùa nhau xô c vào anh. Sách v anh cm trong tay văng ra đường. Chúng vi b chy. Va lúc y, To đi ngang qua, ý chng lên ph. Hn kêu lên:

– Ng nghch thế thì thôi!

Đon cúi xung nht h mt quyn v. Mân vi tranh nht, nhưng không kp. Hn phi bi cn thn, trao tr Mân và nói:

– Con nít mình không biết dy d, đa nào cũng hn xược.

Hn kèm li nói bng mt n cười như đ cu xin tha th cho bn tr.

Mân nói: “Cám ơn”, đon gi xe lên trường. Anh t nhn mình vì đã đ phi chu ơn hn. Hn càng đáng ghét.

Bài lun lý dy hôm y, v s công bng, hiến dp cho Mân nghĩ v hn mt cách đúng đn hơn. Người ta ít khi kim soát lòng mình, vì lười biếng, và nht là vì nhát gan; người ta s không bin gii được cho nhng hành đng, nhng tình cm ca mình. Mân nhn thy mình vô lý. Anh đã bt công vi To. Hn có làm gì anh đâu? Trái li hn lch thip và ân cn vi anh.

Mân t hi duyên c cái ác cm l lùng kia. Có l bi To là người chng kiến mt quãng đi suy bi ca anh chăng? Nhưng không, ác cm ca anh cũ hơn kia; nó đã dy lên đt ngt ngay t cuc giáp mt đu tiên; anh thy phin ry bc bi khi va trông thy hn. My lâu nay anh vn lánh mt hn – tuy vn chú ý ngm – đ tránh cái phin bc khó hiu. Mân nghĩ rng cái phin bc y thuc v v chng trước khi lan sang đa ht tinh thn; chc hn có mt cái cm hay mt cái mũi không ưa mt anh.

T đó Mân đ tâm quan sát hn. Anh tha nhng dp hiếm hn đng vườn sau đ ghé mt qua khe vách nhìn trm rt lâu. Anh không tìm ra s gì mi. Mt hn vn có v hn hu, trong nhng nét cân đi, tròn trn. Sau anh nghĩ ra: li ca anh là đã nhìn k quá. Khi mình tò mò ngm mt người thân, bn mình hay m mình chng hn, khi mình đ ý đến tng nét lông mày, tng vành môi, tng nếp mi mt, thì mình nhn thy – điu này có v trái ngược nhưng mà qu thc thế – người y không ging bn mình, m mình na.

Mt hôm vú già báo rng To đánh tiếng mun nh Mân tho h cái đơn xin m thêm cái tiu bài mt nhãn rượu khác. Tin y khiến Mân vui thích: bây gi anh nm được chng c cái làm ơn ca hn sáng hôm n ch là v li. Nhưng anh không quên li dng dp tt này đ tìm hiu cái điu làm anh thc mc t my hôm. Anh bo vi vú già hn hn đúng tám gi ti sang nhà anh.

Chiu hôm y anh đi mượn mt chiếc đèn ln, đem v treo gia nhà. Ai hiu được s b trí chu đáo ca anh, đ đi ti mc đích nh nht như thế nào, tt phi bun cười.

Đèn treo thp sáng choang. Sau ba cơm, Mân ngi làm vic bàn, nghĩa là quay lưng ra ca. Khi To đến, tiếng guc trên bc đá s báo trước. Đi hn vào quá ngưỡng ca mt chút, anh s vt quay nhìn ra. Anh không lóa mt, vì đã quen vi ánh sáng cây đèn trên bàn làm vic. Lúc đó, ngn đèn ln s chiếu chênh chếch xung mt hn, và làm ni bt nhng nét li lõm.

Cái vic xy ra y như Mân đã d đoán. Gn tám gi ti, To bước vào. Mân xô ghế rt mnh, quay nhìn. Mt ni sng s đt ngt chiếm ly anh, ln vi cái cm giác phin bc mà anh đã tng biết rõ.

Làm sao lâu nay anh không nhn thy điu đó? Mt hn phng pht ging mt Bc Hói.

L TN – 1941

Rút t tp truyn ngn Nm v

Ngun: thongtinlls3@gmail.com

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s