Châu Phi

Chinua Achebe 1

Vĩnh biệt người khổng lồ của văn học châu Phi

Chinua Achebe, nhà văn xuất chúng Nigeria, đã qua đời hôm 21/3 ở Boston (Mỹ), thọ 82 tuổi. Các tiểu thuyết gây tiếng vang quốc tế của ông đã góp phần khôi phục nền văn học châu Phi và viết lại lịch sử của lục địa đen.

Người đại diện của ông ở London cho biết, Achebe qua đời sau một thời gian ngắn bị bệnh. Từ năm 1990, ông đã phải ngồi xe lăn do bị liệt đôi chân từ sau vụ tai nạn ô tô ở Nigeria.

“Shakespeare của châu Phi”

Achebe gây tiếng vang thế giới với tiểu thuyết đầu tay Quê hương tan rã. Được xuất bản vào năm 1958, khi ông mới 28 tuổi, cuốn sách này đã trở thành tác phẩm kinh điển của nền văn học thế giới và là cuốn cần đọc của các sinh viên. Tác phẩm này đã được dịch sang 45 thứ tiếng và tiêu thụ được hơn 10 triệu cuốn.

Cuốn truyện dày 215 trang, được lấy cảm hứng từ chính lịch sử gia đình ông ở Ibo, Nigeria. Người dân vùng này là nạn nhân trong nạn phân biệt chủng tộc của các nhà cai trị người Anh và sau đó phải hứng chịu những hành động tàn bạo của các nhà độc tài quân đội nổi lên từ nhiều tộc người Nigeria thiểu số.

Truyện có bối cảnh vào cuối thế kỷ 19, kể về Okonkwo, từ một người nghèo khó trở thành một nông dân giàu có và là trưởng làng Ibo. Tuy nhiên, các nhà thống trị người Anh đã làm cho cuộc đời ông xáo trộn và cuối cùng không thể chịu đựng được nữa, ông giết chết một người Phi làm việc cho người Anh, trước khi tự vẫn.

Quê hương tan rã thể hiện những cảm nghĩ đầu tiên của Achebe về chống chủ nghĩa thực dân và niềm khát khao dùng văn học làm vũ khí chống lại những thành kiến của phương Tây.

Mặc dù trong những thập kỷ sau này, Achebe giảng dạy tại nhiều trường đại học Mỹ, song các tác phẩm của ông, gồm tiểu thuyết, truyện ngắn, thơ, tiểu luận và hồi ký, đều gắn bó với quê hương Nigeria của ông.

Học giả Kwame Anthony Appiah từng nhận định: “Cuốn Quê hương tan rã đã ảnh hưởng tới văn học châu Phi cũng giống như cách Shakespeare tạo ảnh hưởng tới các nhà văn Anh và Pushkin tạo ảnh hưởng tới người Nga”.

Nadine Gordimer, nhà văn Nam Phi từng đoạt giải Nobel Văn học, đã ca ngợi Achebe trong một bài viết cho tờ The New York Times hồi năm 1988, cho rằng Achebe là “nhà văn làm cho bạn cười và sau đó khiến bạn phải nín thở trong khiếp sợ”.

Còn nhà thơ Jackie Kay ca ngợi Achebe là “người ông của văn học châu Phi, người đã soi sáng đường cho nhiều người khác” và cho biết bà đã đọc tiểu thuyết Quê hương tan rã “vô số lần”.

Trái tim luôn thuộc về Nigeria

Albert Chinualumogu Achebe sinh ngày 16/11/1930 tại ngôi làng Ogidi ở Ibo. Cha ông là một người Công giáo và từng đi truyền giáo ở nhiều vùng của Nigeria trước khi trở lại ngôi làng này. Khi còn là sinh viên trường đại học Ibadan, Achebe đã “ngâm” mình trong văn học phương Tây.

Sau khi tốt nghiệp vào năm 1953, Achebe đã tới London và làm việc tại Tập đoàn Truyền thông Anh quốc. Thời gian này ông bắt đầu viết cuốnQuê hương tan rã.

Sau khi trở về Nigeria, ông đã gửi bản thảo cuốn tiểu thuyết này tới một cửa hàng đánh máy thuê ở London song họ đã để thất lạc và vài tháng sau mới tìm thấy.

Ban đầu, các nhà xuất bản không để mắt tới bản thảo này vì nghi ngờ tác phẩm văn học châu Phi khó bán. Song “số phận” của cuốn tiểu thuyết này thay đổi hẳn sau khi một nhà cố vấn tại Nhà xuất bản Heinemann đánh giá đây là một tác phẩm xuất chúng

Trong cuốn tiểu thuyết thứ 2 của mình – No Longer at Ease (1960), Achebe kể câu chuyện về cháu trai của Okonkwo, Obi, người luôn cố gắng bắt nhịp được với xã hội thuộc địa Anh. Là một người Công giáo và từng học tập tại Anh, Obi đã từ bỏ vùng quê nông thôn để trở thành một công chức ở Lagos, lúc đó là thủ đô của Nigeria. Phá bỏ mọi giá trị truyền thống, không cưỡng lại được tính tham lam, cuối cùng Obi bị truy tố vì tội nhận hối lộ.

Trong tiểu thuyết thứ 3 – Arrow of God (1964), Achebe trở lại với bối cảnh của một ngôi làng Ibo trong đầu thế kỷ 20. Vị linh mục của ngôi làng này, Ezeulu, đã gửi con trai của mình cho các nhà truyền giáo Công giáo dạy dỗ với hy vọng con mình sẽ học được cách của người Anh, góp phần bảo vệ cộng đồng của mình. Nhưng rồi Oduche đã đi theo chủ nghĩa thực dân, tấn công tôn giáo và văn hóa Ibo.

Cuộc nội chiến Nigeria đã làm tiêu tan hy vọng của Achebe: có một tương lai hậu thuộc địa hứa hẹn hơn và gây ảnh hưởng sâu tới khả năng sáng tác văn chương của ông.

Cuộc nội chiến là chủ đề trong nhiều tác phẩm của ông, trong đó nổi bật nhất là cuốn thơ Beware Soul Brother (1971), tác phẩm đã đoạt giải Thơ của Khối thịnh vượng chung, và tuyển tập truyện ngắn Girls at War (1972).

Sau khi tung ra cuốn tiểu thuyết thứ 4 – A Man of the People vào năm 1966, hơn 20 năm sau ông mới tung ra cuốn tiểu thuyết thứ 5 – Anthills of the Savannah (1988). Tiểu thuyết này là câu chuyện về 3 người bạn thân học cùng trường ở một đất nước hư cấu giống Nigeria. Một người sau này trở thành nhà độc tài quân đội, người thứ 2 được bổ nhiệm là Bộ trưởng Thông tin và người thứ 3 là Tổng biên tập của một tờ báo hàng đầu. Nhưng cuối cùng cả 3 người đều phải chịu những kết cục hết sức tàn bạo.

Cuốn tiểu thuyết này nhận được nhiều lời ca ngợi. Song Achebe hiếm khi có thời gian để thưởng thức những lời ca ngợi đó trước khi ông bị tai nạn ô tô ở ngoại ô Lagos. Ông được điều trị ở London và sau đó tới Mỹ giảng dạy tại trường Đại học Bard ở thung lũng sông Hudson. Ông ở đây cho đến năm 2009.

Achebe đoạt giải Booker Quốc tế hồi năm 2007. Năm 2011, Achebe đã từ chối lời đề nghị của Chính phủ Nigeria – trao tặng ông một trong những giải thưởng cao quý nhất của đất nước. Đây là lần thứ 2 ông làm như vậy.

Mùa Thu năm 2012, ông phát hành cuốn hồi ký được mong đợi từ lâu – There Was a Country: A Personal History of Biafra.

Việt Lâm (lược dịch)

Chủ Nhật, 24/03/2013. Nguồn: Thể thao & Văn hóa

*

achebeĐƯỜNG ÂM HỒN

Niềm hi vọng của Michael Obi được thoả mãn sớm hơn là anh tưởng. Anh được bổ nhiệm làm hiệu trưởng trường trung tâm Ndume vào tháng giêng 1949. Đó là một trường học khá hủ lậu, vì vậy uỷ ban giáo dục quyết định chọn một người trẻ và đầy năng lực đến đó. Obi nhận lãnh trách nhiệm với sự hào hứng. Anh có những ý tưởng tuyệt vời và đây là cơ hội để đem chúng ra thi thố. Anh đã qua một chương trình giáo dục trung học đàng hoàng, đến nơi đến chốn, nhờ đó mà anh được xếp vào loại các thầy giáo giỏi trong hồ sơ của sở học chính, làm anh nổi bật lên giữa những vị hiệu trưởng khác trong khu vực. Anh thường nói thẳng ý mình và chỉ trích những quan điểm hẹp hòi của những người lớn tuổi hơn và thường là có học vấn kém hơn anh.

ĐỌC TIẾP: https://daohieuvn.wordpress.com/2000/05/30/duong-am-hon-chinua-achebe/

11 nhà văn trẻ Châu Phi bạn nên biết

Giải thưởng văn học châu Phi (Caine Prize for African Writing) năm vừa qua đã thu hút được nhiều nhà văn trẻ viết truyện ngắn bằng tiếng Anh có triển vọng. Chúng tôi xin giới thiệu 10 nhà văn châu Phi đương đại với những thành tựu của họ. Tuy biết rằng cơ cấu lựa chọn ra 10 nhà văn trong phạm vi 54 quốc gia và khu vực châu Phi là thiếu khách quan, nhưng hãy thử xem qua về họ – những nhà văn trẻ đáng để được bạn quan tâm.

1. Olufemi Terry

Terry sinh ra ở Sierra Leone nhưng anh lớn lên ở Nigeria, Anh và Bờ biển Ngà, gần đây anh mới định cư ở Đức. Những truyện ngắn của anh chiếm được vị trí rất quan trọng trên rất nhiều tạp chí văn học như Tạp chí Guernica và New Contrast. Năm 2010, anh là người chiến thắng khi giành được giải thưởng Caine Prize với truyện ngắn “Stickfighting Days”.

Theo Telegraph, “Stickfighting Days” đã vượt qua 115 truyện ngắn khác đến từ 13 quốc gia châu Phi để giành giải thưởng trị giá 10.000 bảng Anh (hơn 300 triệu đồng).

Terry chia sẻ, anh rất hạnh phúc khi nhận được giải thưởng và hy vọng, đây sẽ là lối mở thuận lợi cho anh xuất bản cuốn tiểu thuyết đầu tay.

2. Chimamanda Ngozi Adichie

Chimamanda Ngozi Adichie sinh ngày 15/ 9/1977 tại Enugu, Nigeria, là con thứ năm trong gia đình người Igbo có sáu người con. Năm 19 tuổi, Chimamanda Ngozi Adichie du học tại Hoa kỳ với học bổng ngành truyền thông và chính trị tại Đại học Drexel, Philadelphia trong vòng 2 năm. Sau đó, cô theo học Đại học Eastern, tiểu bang Connecticut. Cô tốt nghiệp với văn bằng tối danh dự Eastern năm 2001 ngành truyền thông và chính trị, sau đó, lấy bằng cao học sáng tác văn chương tại Đại học Johns Hopskins, Baltimore.

Cô bắt đầu viết tiểu thuyết đầu tay Purple Hibicus (Dâm bụt tím) khi còn đang theo học tại Eastern được đề cử giải Commonwealth Writers’ Prize năm 2005. Sau đó rất nhiều truyện ngắn của cô như Nửa Mặt trời vàng, Vật quấn quanh cổ Mi, và Mẹ tôi, Người Phi châu điên đã được xuất bản trong và ngoài nước gây được nhiều tiếng vang.

Hiện nay Chimamanda Ngozi Adichie sắp xếp thời gian sống giữa Nigeria và Hoa Kỳ. Dự án văn chương tiếp theo của cô sẽ là một đề tài tập trung vào kinh nghiệm di dân của người Nigeria tại Hoa Kỳ.

3. Ahmed Alaidy

Abd, điển hình cho lối viết của thế hệ mới. Trong những ngày tước cách mạng, cuốn tiểu thuyết này đã phản ánh những thất vọng và tức giận với xã hội hiện thực của thanh niên Ai Cập qua những câu chuyện cụ thể.

Đây là một cuốn sách “điên” nhưng nó đã tái hiện được cuộc sống ở Ai cập. Sau thất bại trước Israel năm 1967, thanh niên Ai Cập chán ghét cuộc sống ở Trung Đông. Đúng như những gì anh viết trong tiểu thuyết của mình, anh chính là một thành viên đại diện cho thế hệ đã bị mất đi tất cả. Vì thế anh cũng như lớp nhà văn trẻ Ai Cập khác tập trung khám phá các cảm xúc mang nặng tính cá nhân, nhìn ngắm cuộc sống thường nhật và phân tích những nhức nhối âm ỉ nằm sâu trong lòng xã hội, thậm chí còn thẳng thắn đụng chạm tới những chủ đề mang nội dung cấm kỵ.

4. NoViolet Bulawayo

NoViolet Bulawayo sinh ra ở Elizabeth Zandile Tshele, là nhà văn nữ của Zimbabwe đã đoạt giải thưởng Caine, giải văn học hàng đầu của châu Phi trị giá 10.000 bảng Anh năm 2011 với tác phẩm “Hitting Budapest” (Khám phá Budapest). Câu chuyện kể về cuộc sống của những đứa trẻ nghèo đói ở khu ổ chuột, trong đó có một vài tình tiết trong truyện được lấy từ chính cuộc đời của cô.

Hiện cô đang chuẩn bị hoàn thành chương trình đào tạo Thạc sỹ MFA của trường Đại học Cornell, song song với việc tập trung sáng tác cho bộ tiểu thuyết đầu tiên.

5. Aminatta Forna

Aminatta Forna, sinh ra ở Glasgow (Anh)  nhưng lớn lên ở Sierra Leone. Bà từng là là phóng viên của BBC từ năm 1989 đến 1999. Tác phẩm của bà được ngợi ca bởi tính chất “phiêu lưu nhưng lại phóng khoáng và tao nhã”.

“The Memory of Love” (Ký ức tình yêu) xuất bản vào tháng 4/2010 đã dành được giải thưởng The Commonwealth Prize và lọt vào chung khảo The Orange Prize. Đó là một câu chuyện về tình yêu và cuộc sống con người ở vùng Tây Phi.

Trong cuốn “The Devil that Danced on the Water” ( Con quỷ nhảy múa trên nước) bà đã nhớ về một người cha có những chính kiến đặc biệt, điều tra nghiên cứu về cuộc sống sau khi độc lập và giai đoạn lịch sử nhiễu loạn dưới chế độ chuyên chính độc tài Siaka Stevens.

6. Epaphras Chukwuenweniwe Osondu

Nhà văn E.C. Osondu sinh ra ở Nigeria. Năm 2008 anh tốt nghiệp khóa đào tạo thạc sỹ sáng tác và viết văn tại trường Đại học Syrac(SyracUniversity). Năm 2009, anh dành được giải thưởng Caine với tập truyện đầu tay “Voice of America”, tập trung phản ánh cuộc sống đương đại ở Nigeria, một đại lục xa xôi mà thần bí.

Các tác phẩm của E. C. Osondu được xuất bản bởi Agni, Guernica, Vice, Fiction, và The Atlantic. Năm 2010 phó giáo sư Osondu giảng dạy sáng tác, giới thiệu tác phẩm văn học tại trường Đại học Providence.

7. Leila Aboulela

Leila Aboulela, nữ nhà văn hồi giáo Sudan sinh năm 1964 ở Cairo. Hiện cô đang sống ở Khartoum. Tốt nghiệp Đại học Economics University tại Khartoum và chương trình đào tạo Thạc sỹ kinh tế tại London.

Nhiều truyện ngắn của cô được xuất bản và phát sóng trên đài BBC Radio. Một trong những truyện ngắn của cô, “The Museum” đã giành giải thưởng Caine vào năm 2000.

Cô cũng là tác giả của tiểu thuyết: Người phiên dịch (1999); “Minaret” (2005), kể về câu chuyện của Najwa, một người phụ nữ quý tộc Sudan buộc phải lưu vong ở Anh. Tác phẩm mới nhất của cô “Lyrics Alley” đã miêu tả cuộc sống của những gia đình giàu có miền bắc Sudan ở những năm 1950 thế kỷ 20.

Sự nghiệp viết văn của  Leila Aboulela đã giành được nhiều giải thưởng văn học và nhận được nhiều lời khen ngợi từ hai trong số các nhà văn đương đại hàng đầu của châu Phi, Ben Okri và J.M. Coetzee.

8. Uwem Akpan

Tác giả của cuốn tiểu thuyết “Say You’re One of Them” ( Hãy nói bạn là một trong số họ) là thành viên câu lạc bộ Oprah’s Book Club và là người chiến thắng trong giải thưởng the Commonwealth Prize năm 2009. Nhà văn Uwem Akpan sinh năm 1971 tại. Sau khi học triết học và Anh ngữ, ông học thần học trong ba năm.

Ông được phong chức linh mục dòng Tên năm 2003 và nhận bằng MFA của Khoa Sáng tác đại học Michigan năm 2006.

Năm 2007, Akpan dạy học tại một trường cao đẳng. Năm 2008 ông làm mục sư tại nhà thờ. Truyện ngắn “An Ex-Mas Feast” ( Tiệc giáng sinh) đã được tạp chí The NewYorker giới thiệu và xuất bản kể vể một gia đình Kenya nghèo đói qua cách nhìn của những em bé đường phố nghèo khổ, cơ cực.

9. Chika Unigwe

Nhà văn Chika Unigwe sinh năm 1974 tại ở Nigeria viết văn bằng tiếng Anh và Hà Lan.

Là tiến sĩ văn học tốt nghiệp từ Đại học Leiden tại Hà Lan. Cuốn tiểu thuyết đầu tay, “De Feniks” được xuất bản năm 2005 bởi Nxb Meulenhoff và Manteau (Amsterdam và Antwerp), đã lọt vào danh sách tiểu thuyết đầu tay hay nhất của một tác giả nữ.

Các tác phẩm của cô được đăng trên một số tuyển tập và tạp chí ở London và Nigeria và dành hàng loạt các giải thưởng như Caine năm 2003, “the BBC Short story Competition and a Commonwealth Short Story Competition” năm 2004. Tác phẩm “De Feniks” của cô là cuốn tiểu thuyết đầu tiên của nhà văn châu Phi được xuất bản tại Hà Lan vào tháng 9 năm 2005.

Năm 2009, cuốn tiểu thuyết của Chika Unigwe “On Black Sisters’ Street”, viết về gái mại dâm châu Phi sống và làm việc tại Bỉ, đã được xuất bản ở London . On “On Black Sisters’ Street” đoạt giải thưởng Văn học Nigeria năm 2012 .

10. Phaswane Mpe

Phaswane Mpe (1970-2004) nhà văn, nhà thơ Nam Phi. Tốt nghiệp Đại học Tổng hợp Witwatersrand và tham gia giảng dạy tại phân khoa văn học Nam Phi tại đây. Các tác phẩm của anh thường đề cập đến vấn đề HIV/AIDS và chú tâm mô tả sự xung đột giữa tính di động kinh tế của thị dân và những niềm tin truyền thống mà di dân nông nghiệp đã mang theo vào môi trường đô thị.

Trong tác phẩm được xuất bản năm 2001 mang tên “Welcome to our Hillbrow” (Hân hạnh đón tiếp ở Hillbrow), Mpe mô tả sự hoang mang cùng nỗi thất vọng của những nông dân đã rời bỏ vùng quê để kéo đến Hillbrow tìm sống cuối những năm 1990. Hillbrow là một khu phố nghèo nằm ngay trung tâm Johannesburg với những tòa nhà lớn. Ở đó sống chen chúc những di dân từ khắp các nước châu Phi.

Trong văn học Nam Phi, Hillbrow là biểu tượng cho sự khủng khiếp và sự hứa hẹn của một đất nước Nam Phi mới.

Nhà văn Phaswane Mpe qua đời ở tuổi 34  do mắc phải căn bệnh AIDS.

11. K.Sello Duiker

Nhà văn K.Sello Duiker lớn lên ở Soweto trong một gia đình trung lưu, cha mẹ từng theo học đại học. Duiker học tiểu học ở một thị trấn người da đen vào những năm 1980 rồi trở thành một trong những học sinh da đen đầu tiên theo học tại Trường Redhill, một trường tư thục cấp tiến dành cho các sinh viên ưu tú là con cái của những người da trắng, nhưng con đường của anh ở đây cũng đầy trắc trở.

Cũng như nhà văn Phaswane Mpe, Duiker tiêu biểu cho những nhà văn trẻ đã dám đề cập những chủ đề mới có ý nghĩa đối với đất nước Nam Phi hôm nay – đồng tính luyến ái, những kẻ lang thang, bài ngoại. Tiểu thuyết đầu tay “Thirteen cents” (13 xu) xuất bản năm 2000 của anh kể lại câu chuyện một cậu bé đi làm điếm cho những gã đàn ông da trắng ở thành phố Cap.

Cuốn tiểu thuyết thứ hai của anh, “The quiet violence of dreams” (Bạo lực êm ả của những giấc mơ) ra mắt công chúng năm 2001 mang tham vọng là một cuộc phân tích hiện trạng xã hội. Cuốn sách kể lại câu chuyện của Tshepo, một sinh viên da đen bị đưa vào bệnh viện tâm thần, ở đó anh ta được xét nghiệm là mắc “chứng loạn tâm thần do chất gây ghiện” làm mất đi mối liên hệ với cuộc sống, sự dao động bên trong nạn nhân phản ánh sự hỗn loạn của xã hội.

NGUYỄN THÚY HÀ dịch

Theo Flavorwire

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s